در آستانه بازگشایی مدارس، بلاتکلیفی قرارداد تأمین شیر دانشآموزی در حالی ادامه دارد که برای اجرای این طرح در سال تحصیلی جدید ۱۵ هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان اعتبار پیشبینی شده است؛ نمایندگان مجلس و مسئولان آموزش و پرورش بر ضرورت تعیین سریع قراردادها، نرخ خرید، حجم سفارش و تعداد نوبتهای توزیع تأکید دارند، اما فعالان صنعت لبنیات از مشخص نبودن فرآیند قراردادها خبر میدهند.
به گزارش فرهنگیان پرس، طرح توزیع شیر در مدارس در آستانه آغاز سال تحصیلی جدید بار دیگر با یک پرسش جدی مواجه شده است: با وجود اختصاص اعتبار قابل توجه، آیا سازوکار اجرایی آن بهموقع آماده شده است؟ طبق اظهارات مطرحشده، برای تأمین شیر مدارس در سال تحصیلی جدید ۱۵ هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان اعتبار پیشبینی شده و قرار است قرارداد تأمین شیر در استانها با شرکتهای معتبر مورد تأیید وزارت بهداشت منعقد شود؛ با این حال، هنوز درباره تعداد نوبتهای توزیع و وضعیت قرارداد با تولیدکنندگان ابهام وجود دارد.
علیاصغر باقرزاده، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، در واکنش به وضعیت قرارداد تأمین شیر مدارس با تولیدکنندگان، بر ضرورت تعیین تکلیف فوری این طرح تأکید کرد و گفت: «۱۵ هزار میلیارد تومان برای توزیع شیر مدارس اختصاص یافته است اما این اعتبار زمانی میتواند اثر خود را نشان دهد که فرآیند اجرایی آن هم بهموقع انجام شود؛ نمیتوان اعتبار داشت اما هنوز تولیدکننده نداند چه میزان شیر و برای چند نوبت باید تولید و تحویل دهد.»
مسئله اصلی در شرایط کنونی، فاصله میان اختصاص اعتبار و اجرای عملی طرح است. تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده که تصویب یا تخصیص اعتبار بهتنهایی تضمینکننده توزیع شیر در مدارس نیست و فرآیندهایی مانند قیمتگذاری، انعقاد قرارداد با تولیدکنندگان، تأمین شیر خام، بستهبندی، حملونقل و نظارت بر کیفیت باید پیش از آغاز توزیع تعیین تکلیف شوند.
باقرزاده با اشاره به همین موضوع افزود: «یکی از موضوعاتی که باید هرچه سریعتر تعیین تکلیف شود، تعداد نوبتهای توزیع شیر است. اگر برنامه مشخصی برای تعداد دفعات توزیع وجود نداشته باشد، هم تولیدکننده امکان برنامهریزی دقیق ندارد و هم نمیتوان ارزیابی کرد که این طرح تا چه اندازه به هدف تغذیهای و سلامت دانشآموزان نزدیک شده است.»
این نگرانی در حالی مطرح میشود که طبق اعلام دبیر کمیته ملی شیر مدارس، در سال تحصیلی جدید بیش از ۸ میلیون دانشآموز مدارس ابتدایی دولتی تحت پوشش طرح قرار خواهند گرفت و اعتبار نزدیک به ۱۵ هزار میلیارد تومان برای اجرای برنامه اختصاص یافته است. همچنین اعلام شده تعداد نوبتهای توزیع به میزان تأمین و اجرای طرح بستگی خواهد داشت.
تجربه سال گذشته؛ زنگ هشدار برای اجرای امسال
طرح شیر مدارس در سال ۱۴۰۴ نیز با وجود پیشبینی اعتبار، با مشکلات اجرایی و تأخیر مواجه شد. در آبان سال گذشته، دبیر کمیته ملی شیر وزارت آموزش و پرورش اعلام کرده بود که توزیع شیر تنها در چهار استان آغاز شده و اجرای سراسری طرح به دلیل همراه نشدن برخی شرکتهای لبنی با مشکل مواجه شده است. گزارشهای آن زمان همچنین از اختلاف میان قیمت مورد انتظار تولیدکنندگان و سازوکار تأمین مالی طرح حکایت داشتند.
در ادامه همان سال، اجرای طرح در شهرستانهای استان تهران نیز آغاز شد و برای بیش از ۵۳۰ هزار دانشآموز برنامهریزی شد. در این منطقه، حداقل دو نوبت توزیع شیر در هفته و حدود ۵۰ نوبت تا پایان سال تحصیلی پیشبینی شده بود.
این سابقه نشان میدهد که چالش اصلی شیر مدارس فقط نبود اعتبار نیست؛ بلکه نحوه تبدیل اعتبار به قرارداد اجرایی و سپس رساندن محصول به مدرسه نیز اهمیت تعیینکننده دارد. به همین دلیل، ابهام در تعداد نوبتهای توزیع یا زمان انعقاد قراردادها میتواند همان مشکلی را تکرار کند که سال گذشته موجب شد اجرای طرح در برخی مناطق با تأخیر مواجه شود.
عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس نیز بر همین جنبه تأکید کرد و گفت: «شیر مدارس به طور مستقیم با سلامت دانشآموزان ارتباط دارد. در این طرح فقط بحث رساندن شیر به مدرسه مطرح نیست؛ کیفیت، سلامت محصول، شرایط نگهداری و زنجیره توزیع نیز اهمیت دارد و باید از ابتدا برای همه این موارد سازوکار مشخصی وجود داشته باشد.»
از منظر سلامت عمومی، اهمیت طرح زمانی بیشتر میشود که افزایش هزینههای زندگی و قیمت محصولات لبنی، سهم برخی خانوادهها از مصرف این محصولات را کاهش داده باشد. در چنین شرایطی، مدرسه میتواند به یکی از مسیرهای سیاست حمایتی دولت برای بهبود تغذیه کودکان تبدیل شود؛ البته به شرط آنکه پوشش طرح، کیفیت محصول و استمرار توزیع تضمین شود.
۱۵.۶ هزار میلیارد تومان برای اجرای طرح
علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزش و پرورش، اعلام کرده است برای تأمین شیر مدارس در سال تحصیلی جدید ۱۵ هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان اعتبار پیشبینی شده است. بر اساس توضیحات او، تعیین نرخ خرید شیر دانشآموزی به استانداریها واگذار شده و هر استان با نظارت استاندار، نرخ را تعیین و قرارداد تأمین شیر را با نزدیکترین شرکتهای معتبر مورد تأیید وزارت بهداشت منعقد خواهد کرد.
این سازوکار میتواند بخشی از مشکلات اجرایی را کاهش دهد؛ زیرا تولیدکننده باید پیش از آغاز کار بداند با چه قیمت، چه حجم و برای چه تعداد دانشآموزی قرارداد خواهد داشت. از سوی دیگر، تعیین قیمت منطقهای در استانها نیازمند نظارت دقیق است تا اختلاف قیمتها به کاهش کیفیت یا ایجاد اختلال در تأمین منجر نشود.
حسین اسداللهی، دبیر کمیته ملی شیر مدارس، نیز از اولویت اجرای طرح تغذیه رایگان از ابتدای مهر خبر داده و اعلام کرده است که در کنار شیر، مکملهای تغذیهای سلامتمحور نیز توزیع خواهد شد. بر اساس آخرین اظهارات منتشرشده، اعتبار طرح از اردیبهشتماه ابلاغ شده و پرداخت آن متناسب با میزان مصرف انجام خواهد شد.
از سوی دیگر، سخنگوی آموزش و پرورش در خردادماه اعلام کرده بود که اجرای شیر رایگان مدارس در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ برای مدارس ابتدایی دولتی پیشبینی شده و اعتبار مورد نیاز آن اختصاص یافته است؛ بنابراین، در مقایسه با سال گذشته، اکنون موضوع اصلی بیش از آنکه صرفاً «تأمین اعتبار» باشد، به آماده بودن فرآیند اجرایی و انعقاد قراردادها بازمیگردد.
باقرزاده با تأکید بر اینکه تأخیر در قراردادها نباید اجرای طرح را تحت تأثیر قرار دهد، گفت: «اگر مشکلی در قیمتگذاری، تأمین شیر خام یا بستهبندی وجود دارد، باید پیش از شروع توزیع برای آن تصمیمگیری شود.»
او همچنین هشدار داد: «از طرف دیگر، نباید برای جبران تأخیر، کیفیت محصول یا استانداردهای سلامت فدای سرعت شود. دانشآموزان باید هم بهموقع شیر دریافت کنند و هم از محصولی سالم و استاندارد برخوردار باشند.»
اکنون که به آغاز سال تحصیلی نزدیک میشویم، تعیین تکلیف حجم سفارش، تعداد نوبتها، تولیدکنندگان و زمان دقیق شروع توزیع اهمیت بیشتری پیدا کرده است. هرچه این تصمیمها دیرتر نهایی شوند، فرصت تولید و برنامهریزی لجستیکی شرکتهای لبنی نیز محدودتر خواهد شد.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
شیر مدارس را نباید یک برنامه جانبی یا صرفاً یک اقدام نمادین در تقویم آموزشی دانست؛ این طرح مستقیماً با سلامت و تغذیه دانشآموزان ارتباط دارد و برای خانوادههایی که به دلیل افزایش هزینهها مصرف لبنیات را کاهش دادهاند، میتواند یک حمایت واقعی باشد. اما تجربه سال ۱۴۰۴ نشان داد که میان «اختصاص بودجه» و «اجرای موفق» فاصله زیادی وجود دارد. اکنون که اعتبار ۱۵ هزار و ۶۰۰ میلیارد تومانی اعلام شده، انتظار منطقی این است که آموزش و پرورش بهجای اعلام کلی، زمانبندی شفاف قراردادها، تعداد نوبتهای توزیع، گروههای هدف و سازوکار نظارت بر کیفیت را مشخص کند. همچنین باید روشن باشد اگر تولیدکنندهای به دلیل قیمتگذاری یا شرایط قرارداد از مشارکت خودداری کرد، جایگزین آن چه خواهد بود. سیاست تغذیه دانشآموزان زمانی موفق است که شیر در موعد مقرر، با کیفیت استاندارد و به شکل پایدار به مدرسه برسد؛ وگرنه حتی اعتبار چند ده هزار میلیارد تومانی نیز ممکن است در پیچوخم قراردادها و اجرا، اثر مورد انتظار خود را بر سلامت دانشآموزان نگذارد.
