مدیرکل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی از تولید ۹۳۶ عنوان کتاب درسی با شمارگان ۱۶۴ میلیون جلد برای سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ خبر داد و اعلام کرد بیش از ۹۹ درصد کتاب‌های چاپ‌شده میان دانش‌آموزان توزیع شده است. با این حال، برخی دانش‌آموزان هنوز کتاب‌های خود را دریافت نکرده‌اند و خانواده‌ها می‌توانند از طریق مدرسه و سامانه سفارش کتاب، وضعیت تحویل را پیگیری کنند.
به گزارش فرهنگیان پرس، تأمین و توزیع کتاب‌های درسی از مهم‌ترین عملیات‌های اجرایی نظام آموزشی کشور است که هر سال با مشارکت بخش‌های مختلف تولید، چاپ، توزیع و آموزش‌وپرورش انجام می‌شود. زمان‌بندی دقیق این فرآیند اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کتاب درسی یکی از اصلی‌ترین ابزارهای یادگیری دانش‌آموزان است و هرگونه تأخیر در دسترسی به آن می‌تواند روند آموزش در کلاس درس را تحت تأثیر قرار دهد.
بر اساس اعلام سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، برای سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ تعداد ۹۳۶ عنوان کتاب درسی با شمارگان ۱۶۴ میلیون جلد تولید شده است. طبق آخرین آمار اعلام‌شده از سوی این سازمان، بیش از ۹۹ درصد کتاب‌های چاپ‌شده میان دانش‌آموزان توزیع شده‌اند؛ با این حال، بررسی وضعیت دانش‌آموزانی که هنوز کتاب‌های خود را دریافت نکرده‌اند، همچنان در دستور کار قرار دارد.
احمدرضا امینی، مدیرکل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، با اشاره به گستردگی عملیات تولید و توزیع کتاب‌های درسی گفت: «فرآیند تولید و توزیع کتاب‌های درسی، یکی از گسترده‌ترین عملیات‌های پشتیبانی نظام آموزشی کشور است که هر سال با برنامه‌ریزی دقیق و با هدف تأمین به‌موقع منابع یادگیری مورد نیاز دانش‌آموزان سراسر کشور اجرا می‌شود.»
او افزود: سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی علاوه بر پایش مستمر روند توزیع، با همکاری واحدهای اجرایی آموزش‌وپرورش، وضعیت تحویل کتاب‌ها به دانش‌آموزان را نیز بررسی می‌کند. به گفته امینی، شناسایی موارد باقی‌مانده و مشخص‌کردن دلایل احتمالی تحویل‌نشدن کتاب‌ها از اولویت‌های این سازمان است.
دشواری تأمین کاغذ در شرایط جنگی
تولید کتاب‌های درسی به تأمین به‌موقع کاغذ و سایر مواد اولیه، ظرفیت چاپخانه‌ها، امکانات صحافی و هماهنگی میان بخش‌های مختلف وابسته است. هرگونه اختلال در یکی از این مراحل می‌تواند بر زمان‌بندی مراحل بعدی اثر بگذارد و روند رساندن کتاب‌ها به مدارس را با دشواری مواجه کند.
امینی درباره مشکلات احتمالی چاپ و تأمین کاغذ توضیح داد که فرآیند تولید کتاب‌های درسی تابع تقویم آموزشی کشور است و تأخیر در هر بخش از زنجیره تولید، توزیع، ثبت‌نام یا سفارش می‌تواند بر سایر مراحل تأثیر بگذارد.
او با اشاره به محدودیت‌های مرتبط با واردات، حمل‌ونقل و تأمین مواد اولیه، به‌ویژه در شرایط جنگی، گفت: مدیریت تولید کتاب‌های درسی در چنین وضعیتی به برنامه‌ریزی دقیق‌تر و استفاده از ظرفیت‌های موجود نیاز داشته است.
به گفته مدیرکل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی، استفاده از ظرفیت‌های داخلی، پیگیری مسیرهای جایگزین تأمین و بهره‌گیری از ذخایر راهبردی کاغذ از جمله اقداماتی بوده که برای استمرار تولید و تأمین کتاب‌های درسی انجام شده است.
امینی تأکید کرد که با وجود بروز محدودیت‌ها و مشکلات ناشی از شرایط کشور، مدیریت این چالش‌ها موجب شد فرآیند تولید کتاب‌های درسی در زمان پیش‌بینی‌شده به پایان برسد.
با این حال، تکمیل فرآیند چاپ به‌تنهایی به معنای دسترسی همه دانش‌آموزان به کتاب‌های مورد نیاز نیست. پس از تولید، کتاب‌ها باید در مراحل مختلف به مناطق آموزش‌وپرورش، مدارس و در نهایت دانش‌آموزان برسند؛ بنابراین، بررسی وضعیت توزیع در سطح مدرسه و منطقه نیز به اندازه آمار تولید و چاپ اهمیت دارد.
خانواده‌ها چگونه دریافت‌نشدن کتاب درسی را پیگیری کنند؟
مدیرکل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی درباره علت دریافت‌نکردن کتاب از سوی برخی دانش‌آموزان توضیح داد که برای مشخص‌شدن علت، باید وضعیت هر سفارش در مراحل مختلف زنجیره توزیع بررسی شود.
به گفته امینی، این فرآیند از ثبت‌نام دانش‌آموز و ثبت سفارش کتاب آغاز می‌شود و تا ارسال کتاب به منطقه آموزش‌وپرورش، تخصیص آن به مدرسه و تحویل نهایی به دانش‌آموز ادامه دارد. در نتیجه، بروز مشکل در ثبت یا اصلاح سفارش، تغییر مدرسه یا رشته تحصیلی و همچنین تأخیر در تخصیص یا تحویل کتاب در مدرسه و منطقه می‌تواند موجب شود دانش‌آموز کتاب‌های خود را به‌موقع دریافت نکند.
او تصریح کرد که اگر کتاب‌ها به منطقه آموزش‌وپرورش ارسال شده و متناسب با نیاز مدارس در اختیار منطقه قرار گرفته باشند، اما دانش‌آموز همچنان کتاب خود را دریافت نکرده باشد، لازم است موضوع به‌صورت مشخص در سطح مدرسه و اداره آموزش‌وپرورش منطقه بررسی شود.
بر همین اساس، خانواده‌ها می‌توانند در گام نخست، وضعیت ثبت سفارش فرزند خود را در سامانه فروش و توزیع مواد آموزشی به نشانی زیر بررسی کنند:
سامانه فروش و توزیع کتاب‌های درسی: https://irtextbook.ir
در صورتی که سفارش در سامانه ثبت شده باشد، اما کتاب به دانش‌آموز تحویل داده نشده باشد، خانواده‌ها باید موضوع را از مدرسه محل تحصیل پیگیری کنند. مدرسه نیز موظف است وضعیت سفارش، حواله صادرشده و مراحل دریافت و تحویل کتاب را از اداره آموزش‌وپرورش منطقه بررسی کند.
سامانه فروش و توزیع کتاب‌های درسی: https://irtextbook.ir
در صورتی که سفارش در سامانه ثبت شده باشد، اما کتاب به دانش‌آموز تحویل داده نشده باشد، خانواده‌ها باید موضوع را از مدرسه محل تحصیل پیگیری کنند. مدرسه نیز موظف است وضعیت سفارش، حواله صادرشده و مراحل دریافت و تحویل کتاب را از اداره آموزش‌وپرورش منطقه بررسی کند.
اگر مشکل پس از پیگیری از مدرسه و اداره آموزش‌وپرورش منطقه همچنان برطرف نشد، خانواده‌ها می‌توانند در ساعات اداری از طریق شماره‌های اعلام‌شده، موضوع را پیگیری کنند:
۰۲۱-۸۸۳۰۱۴۸۱
۰۲۱-۸۸۳۰۲۰۲۶
۰۲۱-۸۸۸۲۳۱۴۰
۰۲۱-۸۸۴۹۰۲۲۰
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی نیز اعلام کرده است مواردی را که به بررسی بیشتر نیاز دارند، در چارچوب وظایف خود پیگیری می‌کند. هدف این پیگیری‌ها، روشن‌شدن علت تحویل‌نشدن کتاب و رفع مشکل دانش‌آموزانی است که با وجود ثبت سفارش، هنوز به منابع آموزشی خود دسترسی ندارند.
۰۲۱-۸۸۳۰۱۴۸۱
۰۲۱-۸۸۳۰۲۰۲۶
۰۲۱-۸۸۸۲۳۱۴۰
۰۲۱-۸۸۴۹۰۲۲۰
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی نیز اعلام کرده است مواردی را که به بررسی بیشتر نیاز دارند، در چارچوب وظایف خود پیگیری می‌کند. هدف این پیگیری‌ها، روشن‌شدن علت تحویل‌نشدن کتاب و رفع مشکل دانش‌آموزانی است که با وجود ثبت سفارش، هنوز به منابع آموزشی خود دسترسی ندارند.
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
توزیع بیش از ۹۹ درصد کتاب‌های درسی، اگرچه از نظر آماری نشان‌دهنده پیشرفت گسترده فرآیند توزیع است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند معیار نهایی موفقیت این عملیات باشد. آنچه اهمیت دارد، دسترسی تمام دانش‌آموزان به کتاب‌های مورد نیاز در زمان مناسب است؛ زیرا حتی تأخیر در تحویل کتاب به گروه کوچکی از دانش‌آموزان نیز می‌تواند فرصت یادگیری برابر را تحت تأثیر قرار دهد. از سوی دیگر، خانواده‌ها نباید برای یافتن علت مشکل میان مدرسه، منطقه و سامانه‌های مختلف سرگردان شوند. ضروری است روند رسیدگی به سفارش‌های ناقص یا تحویل‌نشده شفاف باشد و مسئولیت هر مرحله به‌روشنی مشخص شود. انتشار آمار دقیق از موارد باقی‌مانده، دلایل تأخیر و زمان رفع مشکلات نیز می‌تواند ارزیابی عملکرد نظام توزیع کتاب‌های درسی را از اعلام یک درصد کلی فراتر ببرد و امکان نظارت مؤثرتر بر دسترسی دانش‌آموزان به منابع آموزشی را فراهم کند.
