در شرایطی که فضای مجازی به میدان اصلی نبردهای شناختی و ترکیبی علیه ایران تبدیل شده، انجمن سواد رسانهای ایران و پژوهشگاه فضای مجازی کشور تفاهمنامه همکاری امضا کردند؛ توافقی که هدف آن ارتقای سواد رسانهای، تربیت مربیان متخصص و تقویت مصونیت شناختی جامعه در برابر شایعات و اخبار نادرست است.
به گزارش فرهنگیان پرس، نشست مشترک انجمن سواد رسانهای ایران و پژوهشگاه فضای مجازی کشور با هدف توسعه همکاریهای آموزشی، پژوهشی و تولید محتوای تخصصی برگزار و در پایان آن، تفاهمنامه همکاری میان دو مجموعه به امضا رسید. این توافق در حالی منعقد میشود که تجربه جنگ دوازدهروزه سال ۱۴۰۴ و تحولات پس از آن، نشان داده است که عرصه نبرد امروز تنها میدانهای نظامی نیست و ذهن و ادراک شهروندان، به ویژه نسل جوان، به هدف اصلی عملیات رسانهای دشمن تبدیل شده است.
دکتر محمدصادق افراسیابی، مدیرعامل انجمن سواد رسانهای ایران، در تشریح ظرفیتهای این تشکل مردمنهاد اظهار کرد: «انجمن سواد رسانهای ایران یک سازمان مردمنهاد مستقل است که فعالیت خود را با صدور پروانه فعالیت توسط وزیر کشور دولت دوازدهم آغاز کرد و امروز نمایندگیهای آن در استانهای مختلف کشور از جمله سمنان، بوشهر، هرمزگان، البرز، قزوین، کرمان، خوزستان، مرکزی و همدان فعال است.»
او ارتقای سواد رسانهای، مطالبهگری و ایجاد گفتمان سازنده را از محورهای اصلی این همکاری مشترک عنوان کرد و افزود: «این تفاهمنامه زمینهساز همکاریهای گسترده میان دو مجموعه در سه حوزه آموزش، پژوهش و تولید محتوای تخصصی خواهد بود.» افراسیابی با اشاره به برنامههای پیشروی انجمن گفت: «انشاءالله “مدرسه پاییزه سواد رسانهای” با هدف تربیت و توانمندسازی مربیان جدید در فصل پاییز تأسیس خواهد شد و در حوزه پژوهش و تولید محتوا نیز ظرفیتهای اعضای انجمن به شکل فعال مورد استفاده قرار میگیرد.»
مدیرعامل انجمن سواد رسانهای ایران با اشاره به تنوع تخصصی اعضای این تشکل افزود: «اعضای انجمن را طیف متنوعی از صاحبنظران، پژوهشگران، نویسندگان مقالات علمی، مربیان و مدرسان و همچنین علاقهمندانی تشکیل میدهند که به دنبال بهروزرسانی دانش و مهارتهای خود در حوزه سواد رسانهای هستند.» او از برنامهریزی برای تقدیر از فیلم برتر حوزه سواد رسانهای در جشنواره فیلم فجر خبر داد و ابراز امیدواری کرد همکاری میان انجمن سواد رسانهای ایران و پژوهشگاه فضای مجازی به پیوندی مستحکم و پایدار تبدیل شود.
در ادامه این نشست، دکتر حمیدرضا کمالی، عضو هیئت مدیره انجمن، با اشاره به سابقه این تشکل در برگزاری همایشهای ملی سواد رسانهای اظهار کرد: «موضوع سواد رسانهای امروز به یکی از دغدغههای جدی اقشار مختلف جامعه تبدیل شده و این امر ضرورت توسعه فعالیتهای آموزشی و ترویجی و نقشآفرینی تشکلهای مردمنهاد را دوچندان میکند.» او توانمندسازی عموم مردم برای مواجهه هوشمندانه با فضای مجازی را از مهمترین مأموریتهای تشکلهای مردمنهاد در این حوزه عنوان کرد و با اشاره به ماهیت غیرانتفاعی انجمن گفت: «درآمدهای احتمالی انجمن در مسیر تحقق اهداف آموزشی و ترویجی هزینه میشود و اعضای هیئت مدیره و مدیرعامل انجمن تاکنون هیچ درآمد و انتفاعی از بابت مدیریت انجمن نداشتند و نخواهند داشت.»
دکتر علیرضا خرازی، مدیر آموزش انجمن، نیز با اشاره به آثار دوگانه فناوریهای نوین اظهار کرد: «هر فناوری به موازات گسترش، آثار و پیامدهای دوگانهای به همراه دارد و از این رو، تربیت و توانمندسازی افراد برای مواجهه آگاهانه با فناوری و رسانه اهمیت ویژهای دارد.» او افزود: «انجمن تلاش میکند محورهای تربیت مربی را متناسب با نیازهای واقعی جامعه طراحی کند تا بتواند نقش مأموریتی خود را در ارتقای سواد رسانهای بهدرستی ایفا کند.» خرازی همچنین از طراحی برنامه پاییزه تأسیس مدرسه سواد رسانهای با رویکرد عملیاتی و مسئلهمحور خبر داد و گفت: «در این دوره، مربیان جدید علاوه بر آشنایی با مبانی نظری، برای مواجهه با چالشهای روز فضای مجازی و مسائل نوظهور حوزه رسانه توانمند خواهند شد.»
ضرورت بازتعریف رسانه در پارادایم جنگ شناختی
حجتالاسلام و المسلمین دکتر میثم غلامی، رئیس پژوهشگاه فضای مجازی کشور، در این نشست با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از تجارب نهادهای علمی معتبر بینالمللی و بازنگری در سیاستگذاریهای داخلی، فضای مجازی را عرصهای راهبردی در جنگ شناختی و دیپلماسی نوین دانست. او با اشاره به جایگاه نهادهای علمی معتبر در عرصه بینالمللی اظهار کرد: «میتوان ضمن حفظ شاکله و هویت بومی، از تجارب و رویکردهای موفق نهادهای علمی جهان بهره گرفت.»
غلامی امنیت سایبری را از اولویتهای اصلی کشور برشمرد و رسانه را یکی از پیشرانهای مهم این عرصه دانست و افزود: «نمونههای مختلف نشان دادهاند که مدیریت و اثرگذاری در فضای مجازی میتواند بر معادلات سیاسی و اجتماعی در سطح جهان تأثیرگذار باشد.» رئیس پژوهشگاه فضای مجازی با اشاره به تحولات بنیادین در نظام آموزشی، بر ضرورت حرکت به سمت الگوهای نوین آموزش تأکید کرد و گفت: «آموزشهای سنتی در حال تغییر هستند و در سالهای آینده الگوهای جدید جایگزین آنها خواهند شد. در این میان، حوزه سواد رسانهای با خلأهای جدی مواجه است و جامعه در برابر شایعات و اخبار نادرست همچنان آسیبپذیریهایی دارد.» او با یادآوری شکلگیری شورای عالی فضای مجازی، بر ضرورت تنظیمگری هوشمندانه، سیاستگذاری متناسب با فناوریهای نوین و توسعه دیپلماسی سایبری در مراکز علمی تأکید کرد.
بر اساس این تفاهمنامه، دو مجموعه در مسیر ارتقای سواد رسانهای، تربیت و توانمندسازی مربیان، توسعه فعالیتهای پژوهشی، تولید محتوای تخصصی و تقویت گفتمان سواد رسانهای در جامعه همکاری خواهند کرد. این همکاری در شرایطی شکل میگیرد که کارشناسان حوزه رسانه هشدار دادهاند پس از شکست دشمن در عرصه نظامی در جنگ ۱۴۰۴، راهبرد جدیدی با محوریت رسانه و هدف قرار دادن باورها و ایجاد ناامیدی در میان جوانان در دستور کار قرار گرفته است. در چنین شرایطی، تجهیز جامعه به ویژه معلمان، دانشآموزان و والدین به مهارتهای سواد رسانهای، از یک ضرورت آموزشی فراتر رفته و به یک تکلیف ملی و امنیتی تبدیل شده است.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
امضای تفاهمنامه میان انجمن سواد رسانهای ایران و پژوهشگاه فضای مجازی را باید در بستر تحولات یک سال گذشته و به ویژه تجربه جنگ دوازدهروزه سال ۱۴۰۴ تحلیل کرد. آنچه در این جنگ آشکار شد، تنها ابعاد نظامی درگیری نبود؛ دشمن پس از ناکامی در عرصه میدانی، به سرعت راهبرد خود را به سمت نبرد روایتها و عملیات شناختی تغییر داد. هدف این عملیات جدید، نه تصرف سرزمین، بلکه تسخیر ذهنها، تخریب باورها و ایجاد شکاف میان نسل جوان و نظام آموزشی و فرهنگی کشور بود.
در چنین شرایطی، مدرسه به عنوان نخستین سنگر مواجهه دانشآموزان با اطلاعات و روایتها، نقشی بیبدیل دارد. اما واقعیت آن است که نظام آموزشی کشور تاکنون نتوانسته است سواد رسانهای را به شکل نظاممند و عملیاتی در برنامه درسی و تربیت معلمان نهادینه کند. گزارشهای میدانی و پژوهشهای دانشگاهی نشان میدهد میانگین سواد رسانهای در نمونههای ایرانی پایینتر از حد مطلوب است و بخش قابل توجهی از دانشآموزان و حتی معلمان، توانایی تحلیل انتقادی محتوای رسانهای را ندارند. این خلأ، در شرایطی که دشمن با ابزارهای پیشرفته الگوریتمی و محتوای دستکاریشده ادراک عمومی را هدف میگیرد، به یک آسیبپذیری راهبردی تبدیل شده است.
تفاهمنامه جدید در صورتی میتواند مؤثر باشد که از سطح بیانیه و نشستهای تشریفاتی فراتر رود و به تربیت مربیان توانمند، تولید محتوای بومی و در دسترس، و ادغام سواد رسانهای در برنامههای درسی مدارس و دانشگاهها منتهی شود. تجربه «مدرسه پاییزه سواد رسانهای» اگر به درستی اجرا شود، میتواند الگویی برای آموزش معلمان در سراسر کشور باشد؛ معلمانی که خود در خط مقدم مواجهه دانشآموزان با سیل اطلاعات نادرست قرار دارند. بدون چنین سرمایهگذاری انسانی، حتی پیشرفتهترین زیرساختهای فناوری نیز نمیتوانند جامعه را در برابر جنگ شناختی مصون کنند. اولویت امروز، نه تولید سند و برگزاری همایش، بلکه آموزش عملی معلمان، والدین و دانشآموزان برای تشخیص روایت درست از نادرست و مقاومسازی ذهن نسل آینده در برابر عملیات روانی است.
