مشاور راهبردی شورای سیاستگذاری ائمه جمعه با تأکید بر نقش واسط مساجد میان مردم و حاکمیت، گفت: مساجد با مطالبه‌گری و ارائه مشورت به نهادهای مختلف، می‌توانند الگوی موثری برای حکمرانی اسلامی باشند و در حوزه‌هایی مانند تعلیم‌وتربیت، معیشت و سلامت، به یاری نظام بشتابند.
به گزارش فرهنگیان پرس، مسجد به عنوان بی‌بدیل‌ترین نهاد اجتماعی در تاریخ اسلام، این بار نه فقط در قامت یک پایگاه عبادی، بلکه در نقش «الگوی حکمرانی اسلامی» مورد توجه قرار گرفته است. حجت‌الاسلام حمید مشهدی‌آقایی، مشاور راهبردی شورای سیاستگذاری ائمه جمعه، در گفت‌وگویی با تبیین کارکردهای اجتماعی و سیاسی مساجد، آنها را حلقه مفقوده حکمرانی مشارکتی در ایران دانست و بر لزوم تبدیل مساجد به مراکز مشورتی و مطالبه‌گر تأکید کرد.
حجت‌الاسلام مشهدی‌آقایی با اشاره به جایگاه مسجد به عنوان نهاد واسط میان مردم و نظام اسلامی، اظهار داشت: «مسجد یک نهاد واسط بین مردم و حکومت اسلامی است. اگر مساجد نقش خود را به صورت صحیح و اصولی ایفا کنند، می‌توانند در قالب شبکه مشورت‌های کاربردی به نهادهای مختلف همچون شهرداری‌ها ارائه کنند؛ یا آنکه مشورت‌هایی به نهادهای تعلیم و تربیت دهند و به کمک آموزش و پرورش بیایند.» این سخنان در حالی مطرح می‌شود که پژوهش‌های علمی نیز نشان داده است مساجد با کارکردهای فرهنگی و اجتماعی خود، می‌توانند بستری برای تعاملات اجتماعی، افزایش نشاط و تقویت انسجام اجتماعی فراهم آورند .
او در ادامه با تأکید بر اهمیت مطالبه‌گری به عنوان یکی از ملزومات حکمرانی مسجد محور، تصریح کرد: «مساجد ما باید مطالبه‌گری متناسب داشته و صدای مردم باشند. برای مثال این روزها شاهد حضور میزهای خدمت در مساجد هستیم اما برخی مواقع این امر بیشتر حالت شعاری پیدا می‌کند. این گونه نباشد که مسئولان مستقر در مساجد به مردم وعده دهند که پیگیری می‌شود و نتیجه‌ای نداشته باشد. همان مسجد یا همان امام جمعه می‌تواند پیگیر مطالبات مردم باشد.»
مشاور راهبردی شورای سیاستگذاری ائمه جمعه با ارائه یک الگوی عملیاتی برای این مطالبه‌گری، گفت: «به جای آنکه مساجدی داشته باشیم که نیازمندان زیادی داشته باشد اما نهایتاً بتواند ۵۰۰ هزار تومان یا یک میلیون تومان به آنها کمک کنند، بهتر است مساجدی داشته باشیم که کار مردم را پیگیری کنند. مطالبه‌گری به معنای آن است که افرادی از امنا و پایگاه‌های بسیج یا کسانی که علاقه‌مند هستند، رابط مردم و مسجد با ادارات در شهرهای مختلف شده و بتوانند امورات آنها را پیگیری کنند.» او افزود: «اگر در یکی از شهرها در ۵۰ مسجد پنج هزار نفر مراجعه‌کننده داشتیم و این پنج هزار نفر ۱۵ هزار مطالبه داشتند و ما توانستیم به سه هزار مورد آنها رسیدگی کنیم، این مطالبه‌گری‌ها تبدیل به خدمت بی‌نظیری خواهد شد که در جای خود باری از دوش جامعه و دولت برخواهد داشت. حکمرانی نیز همین معنا را دارد.»
حجت‌الاسلام مشهدی‌آقایی با اشاره به حضور مسئولان در مساجد، این حضور را عمدتاً نمادین و محدود به مناسبت‌هایی مانند هفته دولت یا دهه فجر دانست و بر لزوم تغییر این رویکرد تأکید کرد: «این امر باید به صورت هدفمند صورت بگیرد، مشکلات به صورت منطقه‌ای رصد و آسیب‌های اجتماعی در نقاط مختلف بررسی شود. هیچ کس بهتر از افراد حاضر در مساجد آسیب‌های آن منطقه را نمی‌شناسد. رؤسای ادارات می‌آیند و می‌روند، حتی کارمندان پس از پایان ساعت کاری می‌روند اما آنکه ساکن است، اهل مسجد است که ۲۴ ساعته مشکلات را می‌شناسد و می‌تواند اطلس مشکلات منطقه را به راحتی در اختیار مسئولان قرار دهد.»
او با تأکید بر نقش بی‌بدیل مساجد در تربیت نیروی انسانی متعهد، به نمونه‌های عینی از کارکردهای اجتماعی مساجد در شرایط بحرانی اشاره کرد و گفت: «این کارکرد را به خوبی در استقبال چندین میلیون نفری از پویش “جانفدا” شاهد بودیم یا آنکه مساجد در تهیه غذا برای ایستگاه‌های ایست‌بازرسی وارد میدان شدند و حومه خود را بسیج می‌کردند. الان در مساجد جنوب حتی در خانه‌ها مردم در گرمای شدید و طاقت‌فرسا در حال کمک هستند. خیلی از مساجد در این زمینه فعال هستند اما متأسفانه خدمات آنها به خوبی روایت نمی‌شود در صورتی که می‌توان با قطعیت گفت مساجد جزء مکان‌هایی است که بیشترین خدمات را ارائه می‌کنند.»
مشاور راهبردی شورای سیاستگذاری ائمه جمعه در ادامه به نقش مساجد در حوزه تعلیم و تربیت پرداخت و خاطرنشان کرد: «این امر در ابعاد دیگر نظیر تعلیم و تربیت نیز مصداق پیدا می‌کند. الان بسیاری از مساجد ما کمک کار تعلیم و تربیت هستند و بار زیادی از دوش آموزش و پرورش برمی‌دارند. در پایان تابستان می‌توان گفت چقدر مساجد اردو برگزار کرده‌اند، چقدر کلاس برگزار کرده‌اند، چقدر دوره‌های آموزشی برگزار کردند و اینها چقدر به کمک آموزش و پرورش آمده است. مساجد در همین ایام تعطیلات آموزش و پرورش کمک کار بوده‌اند و بسیاری از آنها در کنار همین تجمعات شبانه برای دروسی نظیر ریاضی و زبان کلاس‌های جبرانی برگزار کردند. چنین اتفاقی را در اوایل انقلاب و تعطیلی مدارس در آن ایام نیز شاهد بودیم.»
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
با وجود تأکیدات گسترده بر کارکردهای اجتماعی و حکمرانی مساجد، همچنان فاصله معناداری میان ظرفیت‌های این نهاد و آنچه در عمل رخ می‌دهد، وجود دارد. بررسی تحولات یک سال اخیر (از مرداد ۱۴۰۴ تا امروز) نشان می‌دهد که علی‌رغم حضور پررنگ مساجد در ایام بحران و جنگ، هنوز بسیاری از آنها به پایگاه‌های صرفاً عبادی یا خیریه محدود شده‌اند و کمتر به عنوان کانون‌های مطالبه‌گری و حل مسئله ایفای نقش می‌کنند. پرسش اساسی اینجاست که چگونه می‌توان از ظرفیت معلمان، اساتید و فرهنگیان که خود از ارکان اصلی مساجد هستند، برای تحقق الگوی حکمرانی مسجد محور بهره برد؟ آیا آموزش و پرورش می‌تواند با همکاری مساجد، برنامه‌های مکمل تربیتی و مهارتی را به صورت پایدار طراحی کند؟
تجربه نشان داده است که محله‌هایی با مساجد فعال، از انسجام اجتماعی بالاتری برخوردارند و در مواجهه با بحران‌ها، تاب‌آوری بیشتری از خود نشان می‌دهند. با این حال، نبود سازوکارهای مشخص برای تبدیل مساجد به مراکز مشورتی و حلقه‌های میانی میان مردم و دولت، یکی از موانع جدی در مسیر تحقق این الگوست. انتظار می‌رود نهادهای متولی با نگاه راهبردی و نه تشریفاتی، زمینه‌های لازم برای شبکه‌سازی مساجد و توانمندسازی امامان جماعت در نقش‌آفرینی اجتماعی را فراهم آورند. همانگونه که مشاور راهبردی شورای سیاستگذاری ائمه جمعه تأکید کرد، «مسجد می‌تواند با شبکه‌سازی محلی به اجرای سیاست‌های اجتماعی–فرهنگی کمک کند» و این مهم، نیازمند عزمی جمعی و فرابخشی است.
