به گزارش فرهنگیان پرس، مدارس استعدادهای درخشان که با هدف فراهم کردن محیطی متناسب برای دانشآموزان با تواناییهای فراتر از میانگین طراحی شدهاند، در سالهای اخیر به یکی از چالشبرانگیزترین موضوعات نظام آموزشی تبدیل شدهاند. این مدارس که قرار بود بستری برای رشد و شکوفایی استعدادها باشند، اکنون با پرسشهای اساسی درباره تأثیرات روانی و اجتماعی خود روبهرو هستند. نازنین آهنگری، دکترای روانشناسی بالینی و استاد دانشگاه، در گفتوگو با ایرنا، به تبیین ابعاد پنهان این پدیده پرداخته و هشدار داده است که رقابت شدید در این مدارس، دانشآموزان را به سمت اضطراب عملکرد، فرسودگی تحصیلی و کمالگرایی ناسازگار سوق میدهد .
او با اشاره به پدیده «ماهی کوچک در برکه بزرگ» توضیح میدهد که دانشآموزی که سالها در کلاس عادی شاگرد اول بوده، پس از ورود به تیزهوشان با انبوهی از دانشآموزان ممتاز روبهرو میشود و این تغییر ناگهانی، احساس شایستگی و خودپنداره تحصیلی او را کاهش میدهد، حتی اگر عملکردش همچنان عالی باشد. پژوهشهای دانشگاه یزد در سال ۱۴۰۴ نیز نشان میدهد که فارغالتحصیلان مدارس سمپاد، این محیط را به عنوان «محیط پرتنش روانی-تحصیلی» توصیف کردهاند و به مقولههایی مانند «فشار مضاعف» و «توقعسازی سمپاد» به عنوان نقاط ضعف اصلی اشاره کردهاند . این یافتهها در شرایطی مطرح میشود که کشور در آتشبسی موقت پس از حملات نظامی به سر میبرد و فشارهای روانی ناشی از شرایط جنگی، بر دغدغههای دانشآموزان و خانوادهها افزوده است. با این حال، کارشناسان بر این باورند که اصل وجود مدارس تیزهوشان مشکل نیست؛ بلکه نحوه مدیریت آنها و غفلت از پرورش «انسان» در کنار «استعداد» است که خطرآفرین میشود. پژوهشهای علمی نشان میدهد موفقیت در بزرگسالی تحت تأثیر مجموعهای از عوامل مانند مهارتهای ارتباطی، هوش هیجانی، پشتکار و تابآوری قرار دارد و صرفاً به بهره هوشی وابسته نیست.
با این حال، برخی از متخصصان معتقدند که این مدارس در صورت اصلاح رویکرد خود، میتوانند نقش مؤثری در پرورش سرمایه انسانی ایفا کنند. نتایج یک مطالعه که در بهار ۱۴۰۴ منتشر شده، نشان میدهد ورود به مدارس سمپاد برای دانشآموزان و خانوادههایشان یک «محیط بالنده» ایجاد میکند و امتیازی ویژه محسوب میشود؛ اما این مطالعه نیز تأکید دارد که این مدارس به بسیاری از جنبههای مهم روانشناختی از جمله استرس تحصیلی و سلامت روان توجه کافی ندارند .
در واقع، آنچه مدارس تیزهوشان را به چالشی اساسی تبدیل کرده، نه ظرفیت محدود پذیرش که نگاه تکبعدی به موفقیت است. در حالی که بیش از ۵۰۰ هزار داوطلب برای ورود به این مدارس ثبتنام میکنند، بسیاری از دانشآموزان پس از قبولی، در مسیری قرار میگیرند که ارزشمندی آنها را به نمره و رتبه گره میزند . . دکتر آهنگری هشدار میدهد که وقتی کودک بارها میشنود «تو از بقیه باهوشتری»، کوچکترین شکست نه به عنوان یک تجربه آموزشی، بلکه به عنوان تهدیدی برای هویت او تجربه میشود.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
آنچه از این گزارش برمیآید، ضرورت تحولی اساسی در نگاه به آموزش و پرورش است. مدارس تیزهوشان نباید تنها به مثابه کارخانههای تولید نمره و رتبه عمل کنند. در شرایطی که جامعه ایران با بحرانهای متعددی از جمله پیامدهای روانی جنگ دستوپنجه نرم میکند، نظام آموزشی بیش از هر زمان دیگری به رویکردی نیاز دارد که در کنار پرورش استعداد، به تابآوری، سلامت روان و مهارتهای زندگی توجه کند. غفلت از این مهم، نسل آینده را با انبوهی از نخبگانی روبهرو خواهد کرد که گرچه کارنامههای درخشان دارند، اما از نظر روانی فرسوده و آسیبپذیرند. راهکار، نه در تعطیلی این مدارس که در بازتعریف مأموریت آنها از «رقابت برای نخبهپروری» به «رشد همهجانبه برای خدمت به جامعه» است.
