اولین و تنها پایگاه خبری صنفی در ایران
دریافت خبرنامه
هشتگ‌های داغ
آخرین اخبار

رتبه علمی ایران به ۱۷ رسید

رتبه علمی ایران به ۱۷ رسید
به گزارش فرهنگیان پرس، کاهش جایگاه علمی ایران در نظام‌های رتبه‌بندی بین‌المللی در ماه‌های اخیر به یکی از محورهای انتقاد در حوزه آموزش عالی تبدیل شده است. موضوعی که برخی نمایندگان مجلس آن را نشانه‌ای از ضعف مدیریت در وزارت علوم می‌دانند.
احسان عظیمی‌راد، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی، با اشاره به اینکه طبق برنامه هفتم پیشرفت کشور باید در مسیر ارتقای رتبه علمی حرکت کند، می‌گوید روند فعلی برخلاف این هدف بوده است. به گفته او، رتبه علمی ایران اکنون به ۱۷ رسیده که یکی از پایین‌ترین جایگاه‌های تجربه‌شده محسوب می‌شود. این در حالی است که در دولت سیزدهم رتبه کشور ۱۴ بود و در دوره مدیریت فعلی وزارت علوم، سه پله کاهش یافته است.

واکنش وزیر به کاهش رتبه علمی

حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا درباره کاهش رتبه علمی کشور گفت: کاهش رتبه علمی کشور قبل از دولت چهاردهم و از سال ۲۰۲۱ میلادی شروع شده است. از آنجا که این نظام‌های رتبه‌بندی خارجی هستند، مبنای زمانی آنها نیز بر اساس سال میلادی است.
وزیر علوم ادامه داد: اما باید دید دلایل کاهش رتبه چیست. زمانی که ما سهم مشخصی برای پژوهش از تولید ناخالص ملی در نظر نمی‌گیریم، بودجه و اعتبارات کافی اختصاص نمی‌دهیم، آزمایشگاه‌ها و کتابخانه‌ها را تجهیز نمی‌کنیم، فرصت‌های مطالعاتی محدود است، همکاری‌های بین‌المللی ضعیف است و پروژه‌های مشترک بین‌المللی نداریم، طبیعی است که رتبه علمی کشور کاهش پیدا کند.
سیمایی صراف با اشاره به تجربه برخی کشورها اضافه کرد: برای مثال روسیه که در سال‌های اخیر درگیر جنگ بوده، حدود ۳۰ رتبه سقوط کرده است؛ در حالی که در کشور ما خوشبختانه چنین سقوط شدیدی رخ نداده است.

رقابت علمی در سایه تحریم و تنگناهای مالی

بررسی آمارهای بین‌المللی نشان می‌دهد که ایران در سال‌های پایانی دولت قبل (۱۴۰۱-۱۴۰۲) در نظام رتبه‌بندی «تایمز» جایگاه ۵۰۱-۶۰۰ را به خود اختصاص داده بود که نسبت به سال‌های اوج خود (رتبه ۳۵۰-۳۰۱ در اواسط دهه ۲۰۱۰) افتی محسوس را نشان می‌داد. همچنین در نظام «سایماگو» (SCImago) که مبتنی بر تعداد و کیفیت مقالات و استنادات است، ایران در سال ۲۰۲۲ رتبه ۱۶ جهان را داشت و در سال ۲۰۲۴ به رتبه ۱۷ تنزل یافته است. کارشناسان معتقدند تحریم‌های بین‌المللی، کاهش شدید بودجه پژوهشی دانشگاه‌ها (از حدود ۰.۷ درصد تولید ناخالص ملی در سال ۱۳۹۰ به کمتر از ۰.۳ درصد در سال‌های اخیر) و مهاجرت گسترده نخبگان مهم‌ترین عوامل این افول هستند.
وزیر علوم تاکید کرد: با این حال ارتقای رتبه علمی کشور دغدغه همه ماست و باید برای آن تلاش کنیم. اگر اعتبارات پژوهشی افزایش یابد، سهم پژوهش از تولید ناخالص ملی بیشتر شود، دانشگاه‌ها تجهیز شوند، ارتباطات و همکاری‌های بین‌المللی تقویت شود، دانشجویان و استادان برای فرصت‌های مطالعاتی اعزام شوند و پروژه‌های بین‌المللی بیشتری تعریف کنیم، مجموعه این اقدامات می‌تواند به ارتقای رتبه علمی ایران منجر شود.
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که در اسفندماه ۱۴۰۴، رئیس صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور از کاهش ۳۵ درصدی بودجه پژوهشی نسبت به سال قبل خبر داده بود. همچنین در بهمن‌ماه ۱۴۰۴، وزیر علوم در جلسه شورای عالی علوم تحقیقات و فناوری، سند «نظام جامع پژوهش و فناوری کشور» را برای تصویب به شورا ارائه کرد که هنوز به مرحله اجرا درنیامده است. برخی از نمایندگان مجلس نیز در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ طرح استیضاح وزیر علوم را کلید زدند که مهم‌ترین محور آن، عملکرد ضعیف در حوزه بین‌المللی‌سازی علم و کاهش رتبه‌های علمی عنوان شده است.

زیر ذره بین فرهنگیان پرس

آنچه در مناقشه میان مجلس و وزارت علوم گم شده، پرسش بنیادی‌تری است: آیا نظام رتبه‌بندی‌های بین‌المللی که عمدتاً معیارهای غربی (همکاری با صنایع بین‌المللی، تعداد استنادات در مجلات انگلیسی‌زبان، نسبت استادان خارجی و…) را مبنا قرار می‌دهند، می‌توانند بازتاب‌دهنده واقعی کیفیت علم در ایران باشند؟ پاسخ منفی است، اما نمی‌توان از این واقعیت عبور کرد که افول رتبه ایران، حتی با در نظر گرفتن سوگیری این نظام‌ها، هشدار جدی درباره تضعیف بنیان‌های پژوهش در کشور است. راهکار میانی، تعریف «نظام ارزیابی علمی بومی» با معیارهای متناسب با زیست‌بوم علمی ایران (مانند حل مسئله‌های ملی، تولید فناوری‌های راهبردی، ارتباط با صنعت داخلی و پایان‌نامه‌های مسئله‌محور) و همزمان تلاش برای بازتعریف همکاری‌های علمی بین‌المللی با کشورهای همسو و مستقل از بلوک غرب است. تا آن زمان، سرگرم شدن به آمارهای بین‌المللی بدون توجه به واقعیت‌های بودجه‌ای و زیرساختی، نه تنها کمکی به ارتقای جایگاه علمی نمی‌کند، بلکه فرصت اصلاحات ساختاری را نیز از بین خواهد برد.

برای دریافت فوری خبرهای فرهنگیان، عضو کانال‌های فرهنگیان پرس شوید

هشتگ‌ها و برچسب‌ها

ما به دقت خبر متعهدیم. اگر خطایی در این گزارش دیدید، از طریق صفحه تماس به ما اطلاع دهید.

دیدگاه شما

دیدگاه‌ها پس از بررسی تحریریه منتشر می‌شوند. پیام‌های توهین‌آمیز یا نامرتبط منتشر نخواهند شد.

دارای مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
مشاهدهٔ مجوز