رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی از چاپ حدود ۱۶۴ میلیون جلد کتاب درسی برای سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ خبر داد و گفت حدود ۹۲ درصد دانشآموزان سفارش کتاب خود را ثبت کردهاند. همزمان، آموزشوپرورش از تغییرات محتوایی در برخی کتابها، اجرای زیستبوم جدید برنامه درسی در ۲۰۰ مدرسه ابتدایی و بهروزرسانی ۸۰ رشته فنیوحرفهای و کاردانش خبر داده است.
به گزارش فرهنگیان پرس، علی لطیفی، معاون وزیر و رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، با تشریح آخرین وضعیت چاپ و توزیع کتابهای درسی سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ اعلام کرد امسال حدود ۹۳۶ عنوان کتاب درسی در حوزههای عمومی، متوسطه، فنیوحرفهای و کاردانش و آموزشوپرورش استثنایی با مجموع تیراژ حدود ۱۶۴ میلیون جلد چاپ شده است. به گفته او، بخش عمده کتابها آماده شده و بخشی از تیراژهای تکمیلی نیز در حال انجام است.
لطیفی درباره ثبت سفارش کتابهای درسی نیز گفت حدود ۹۲ درصد دانشآموزان سفارش خود را انجام دادهاند و حدود ۸ درصد باقیمانده عمدتاً مربوط به دانشآموزانی است که ثبتنام تحصیلی آنها در مدرسه هنوز قطعی نشده است. او از خانوادهها خواست فرایند ثبتنام را در فرصت باقیمانده نهایی کنند و پس از قطعیشدن ثبتنام، سفارش کتاب را انجام دهند؛ چراکه تأخیر در ثبت سفارش میتواند به تأخیر در دریافت کتاب منجر شود.
رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی تأکید کرد سامانه ثبت سفارش همچنان فعال است و دانشآموزانی که مدرسه خود را تغییر دادهاند نیز امکان اصلاح سفارش خود را دارند. با این حال، بازبودن سامانه به معنای بیاثر بودن زمان ثبت سفارش نیست و خانوادههایی که سفارش خود را به تأخیر میاندازند ممکن است کتابهای فرزندشان را دیرتر دریافت کنند.
سه محور اصلی تغییرات آموزشی برای سال تحصیلی جدید
لطیفی تغییرات امسال را در سه محور اصلی تشریح کرد؛ تغییرات محتوایی متناسب با تحولات و رویدادهای اخیر، تحول در برنامه درسی دوره اول ابتدایی و بهروزرسانی رشتهها و محتوای آموزشی فنیوحرفهای و کاردانش.
در بخش نخست، برخی کتابهای درسی متناسب با تحولات اخیر بازنگری شدهاند. از جمله، درس «زنگ میناب» به کتاب هدیههای آسمان پایه پنجم اضافه شده و در برخی پایهها نیز محتوای مرتبط با رویدادهای اخیر و تاریخ معاصر مورد بازبینی قرار گرفته است. همچنین کتاب آمادگی دفاعی پایه نهم تغییر اساسی داشته است تا به گفته رئیس سازمان پژوهش، دانشآموزان در شرایط جدید با مفاهیم و مهارتهای مرتبط با دفاع ملی آشنایی بیشتری پیدا کنند.
بخشی از طرحهای پشت جلد کتابهای درسی نیز با همکاری طراحان و هنرمندان کشور و متناسب با رویدادهای اخیر تغییر کرده است. این تغییرات در حالی انجام شده که سازمان پژوهش پیشتر تأکید کرده بود اصلاح محتوای کتابهای درسی باید بر اساس ملاحظات علمی، آموزشی و امکان اجرای آن در کلاس درس انجام شود و هر تغییر محتوایی نیازمند جانمایی و بررسی تخصصی است.
محور دوم به تحول در برنامه درسی دوره اول ابتدایی مربوط میشود؛ طرحی که از سال گذشته به شکل آزمایشی در هشت مدرسه آغاز شد و اکنون قرار است در ۲۰۰ مدرسه از سراسر کشور وارد مرحله الگوسازی شود. بر اساس توضیحات ارائهشده، این طرح صرفاً به تغییر کتابهای درسی محدود نیست، بلکه تلاش دارد ساختار برنامه آموزشی و تربیتی مدرسه را نیز تغییر دهد.
در این الگوی جدید، زمان مدرسه به فعالیتهای کلاسی و فعالیتهای خارج از کلاس تقسیم میشود و برای فعالیتهای خارج از کلاس نیز جایگاه رسمی در برنامه درسی در نظر گرفته شده است. همچنین اختیار بیشتری به مدرسه داده میشود تا در چارچوبهای تعیینشده، متناسب با نیازهای محلی و بومی خود برای فعالیتهای آموزشی، پرورشی، سلامت و مهارتی برنامهریزی کند.
اجرای این طرح از سال گذشته در هشت مدرسه آغاز شده بود و بازخورد حدود ۳۰۰ معلم ابتدایی در فرایند ارزیابی آن مورد استفاده قرار گرفت. بر اساس گزارشهای منتشرشده، اجرای مرحله جدید از مهر ۱۴۰۵ در ۲۰۰ مدرسه منتخب انجام میشود و نزدیک به ۵۰۰ کلاس را دربرمیگیرد. ترکیب مدارس نیز شامل مدارس دولتی، غیردولتی، عشایری و چندپایه است تا امکان ارزیابی طرح در گونههای مختلف مدرسه فراهم شود.
حرکت آموزشهای مهارتی به سمت بازار کار
سومین محور تغییرات به آموزشهای فنیوحرفهای و کاردانش اختصاص دارد. لطیفی اعلام کرده است که امسال ۴۱ رشته در این شاخهها بهروزرسانی شده و ۳۷ کتاب جدید تألیف و ۳۷ کتاب دیگر نیز بهصورت کلی بازنگری شدهاند. هدف اعلامشده از این تغییرات، هماهنگکردن آموزشهای مهارتی با تحولات فناوری، نیاز بازار کار و سیاستهای مهارتمحور برنامه هفتم توسعه است.
در سال تحصیلی گذشته نیز فرایند بازنگری رشتهها و کتابهای فنیوحرفهای و کاردانش آغاز شد و تغییرات قابلتوجهی در این حوزه به اجرا درآمد. در پایان سال ۱۴۰۴ نیز ۱۵ رشته جدید و بازطراحیشده شاخه کاردانش به تصویب رسید که نشاندهنده تداوم روند اصلاح آموزشهای مهارتی است.
یکی از نمونههای این رویکرد، ورود آموزش هوش مصنوعی به برنامه درسی هنرستانهاست. این کتاب با هدف آشنایی هنرجویان با مفاهیم و مهارتهای پایه این فناوری تدوین شده است؛ موضوعی که با سرعت تغییرات فناوری و افزایش نقش مهارتهای دیجیتال در بازار کار، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
در طراحی رشتهها و محتوای جدید نیز تلاش شده از نظر فعالان حرفهای و افرادی که مستقیماً در بازار کار فعالیت دارند استفاده شود. این رویکرد میتواند فاصله میان آموزش مدرسهای و نیاز واقعی اشتغال را کاهش دهد؛ مشروط بر آنکه ارتباط مدارس و هنرستانها با بنگاههای اقتصادی، مراکز مهارتی و متخصصان بازار کار بهصورت مستمر ادامه پیدا کند.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
آنچه در تغییرات امسال اهمیت بیشتری دارد، عبور از نگاه «تغییر کتاب» به سمت «تغییر برنامه آموزشی» است. کتاب درسی همچنان یکی از مهمترین ابزارهای یادگیری است، اما اگر قرار باشد مدرسه به نیازهای بومی، مهارتهای زندگی، سلامت، علایق دانشآموزان و تحولات بازار کار پاسخ دهد، صرفاً بازنویسی چند صفحه از کتابها کافی نیست. اجرای آزمایشی برنامه جدید در ۲۰۰ مدرسه میتواند فرصت مناسبی برای سنجش این تحول باشد؛ اما موفقیت آن وابسته به آموزش واقعی معلمان، تأمین امکانات، کاهش فشار اداری و دریافت منظم بازخورد از مدارس است. از سوی دیگر، دادن اختیار بیشتر به مدارس بدون تأمین نیروی انسانی و منابع لازم ممکن است به تفاوت جدی میان مدارس برخوردار و کمبرخوردار منجر شود. بنابراین لازم است آموزشوپرورش در کنار توسعه انعطاف برنامه درسی، شاخصهای روشن ارزیابی، حمایت تخصصی از معلمان و سازوکار جبران نابرابری میان مناطق را نیز پیشبینی کند. در حوزه فنیوحرفهای هم معیار اصلی موفقیت نباید تعداد رشتهها و کتابهای جدید باشد؛ بلکه باید مشخص شود چند درصد هنرجویان پس از فارغالتحصیلی واقعاً مهارت قابل استفاده و امکان ورود به بازار کار پیدا میکنند.
