نمایشنامه «تعادل شکننده» اثر ادوارد آلبی، برنده جایزه پولیتزر نمایشنامه در سال ۱۹۶۷، با ترجمه و کارگردانی آریو راقب کیانی، جمعه ۲۷ شهریورماه ۱۴۰۵ در قالب نمایشنامهخوانی اجرا میشود. این اثر که پیشتر با عنوان «توازن ظریف» منتشر شده بود، این بار با ترجمهای تازه و با حضور جمعی از بازیگران و نقشخوانان، در سالن ۷ بوتیک هنر ایران پیش روی مخاطبان تئاتر قرار خواهد گرفت.
به گزارش فرهنگیان پرس، نمایشنامه «تعادل شکننده» نوشته ادوارد آلبی، نمایشنامهنویس برجسته آمریکایی و برنده جایزه پولیتزر، با ترجمه و کارگردانی آریو راقب کیانی روز جمعه ۲۷ شهریورماه ۱۴۰۵ ساعت ۱۷ در قالب یک اجرای نمایشنامهخوانی روی صحنه میرود. این اجرا در سالن ۷ بوتیک هنر ایران برگزار میشود و علاقهمندان میتوانند برای تهیه بلیت از طریق سایت تیوال اقدام کنند.
«تعادل شکننده» که عنوان اصلی آن A Delicate Balance است، از آثار مهم آلبی در تئاتر آمریکا به شمار میرود. این نمایشنامه نخستین بار در سال ۱۹۶۶ در نیویورک روی صحنه رفت و یک سال بعد، جایزه پولیتزر نمایشنامه را برای آلبی به همراه آورد.
آریو راقب کیانی در اجرای پیشرو، علاوه بر کارگردانی، ترجمه تازهای از این نمایشنامه را نیز ارائه کرده است؛ ترجمهای که بنا بر توضیحات این اجرا، تلاش دارد مناسبات میان شخصیتها، سکوتها، تنشهای پنهان و روابط قدرت در متن آلبی را با خوانشی متفاوت به مخاطب فارسیزبان منتقل کند.
«تعادل شکننده» در ظاهر، روایت خانوادهای در یک خانه نسبتاً مرفه است؛ اما فضای آشنا و خانوادگی اثر بهتدریج به بستری برای آشکار شدن ترسها، بیگانگیها و بحرانهای عمیق شخصیتها تبدیل میشود. در ساختار نمایشنامه، خانه به جای آنکه صرفاً نماد امنیت باشد، به مکانی تبدیل میشود که اعضای خانواده و دوستان ناچارند در آن با ترسها و واقعیتهای پنهان خود مواجه شوند.
بر اساس معرفی رسمی اثر، آگنس و توبیاس، زوجی میانسال، زمانی با ورود دوستان قدیمیشان، هری و ادنا، با وضعیت عادی و ظاهراً باثبات زندگی خود مواجههای تازه پیدا میکنند. این دو دوست که گرفتار ترسی نامشخص شدهاند، به خانه آنها پناه میآورند و حضورشان تعادل موجود در این خانواده را بر هم میزند.
در ادامه، ورود دیگر اعضای خانواده، از جمله جولیا، دختر آگنس و توبیاس، لایههای بیشتری از روابط میان شخصیتها را آشکار میکند. در این جهان نمایشی، گفتوگوها تنها وسیله انتقال اطلاعات نیستند؛ بلکه گاهی به ابزاری برای دفاع، حمله، پنهان کردن حقیقت یا فرار از مواجهه مستقیم با بحران تبدیل میشوند.
آلبی و نمایش بحران در زندگی روزمره
اهمیت «تعادل شکننده» تنها به دریافت جایزه پولیتزر محدود نمیشود. این اثر یکی از نمونههای شاخص در کارنامه ادوارد آلبی است که در آن بحرانهای انسانی نه در موقعیتهایی استثنایی، بلکه در دل روابط خانوادگی و زندگی روزمره شکل میگیرند. همین ویژگی باعث شده است نمایشنامه، با وجود فاصله زمانی چند دههای از زمان نگارش، همچنان امکان خوانشهای متفاوت و معاصر داشته باشد.
آلبی در این اثر، مفهوم آرامش خانوادگی را زیر سؤال میبرد. اعضای خانواده ممکن است در ظاهر در کنار یکدیگر زندگی کنند، اما این همزیستی الزاماً به معنای صمیمیت یا امنیت نیست. ترس از تنهایی، وابستگی، عادت، نیاز به دیگری و نگرانی از فروپاشی وضعیت موجود میتواند افراد را در کنار یکدیگر نگه دارد.
جامعه نمایشنامه نیز بر همین «تعادل» شکننده استوار است؛ تعادلی که با ورود یک عنصر بیرونی میتواند از بین برود. در واقع، بحران اصلی الزاماً با ورود هری و ادنا ایجاد نمیشود، بلکه حضور آنها چیزی را آشکار میکند که پیشتر در روابط این خانواده وجود داشته است. انجمن ادوارد آلبی نیز این اثر را روایتی درباره از دست دادن رضایت ظاهری و ورود ترس و تردید به خانهای معرفی میکند که تا پیش از آن نظم مشخصی داشته است.
این ویژگی، «تعادل شکننده» را به اثری قابل تأمل درباره ارتباط انسانی تبدیل کرده است؛ اثری که در آن سکوت نیز مانند کلمات معنا دارد و آنچه شخصیتها نمیگویند، گاه به اندازه گفتوگوهایشان اهمیت پیدا میکند.
آلبی در سال ۱۹۶۷ نخستین جایزه پولیتزر خود را برای «تعادل شکننده» دریافت کرد و بعدها برای «منظره دریایی» در سال ۱۹۷۵ و «سه زن بلندبالا» در سال ۱۹۹۴ نیز برنده این جایزه شد؛ به این ترتیب، او در شمار معدود نمایشنامهنویسانی قرار گرفت که سه بار جایزه پولیتزر نمایشنامه را دریافت کردهاند.
در اجرای تازه این اثر در تهران، زهرا انصاریفرد، محمد سلطانی، آیناز کاکاوند، مهرو ذبیحی، علیرضا شایانی و سپیده دهقان به عنوان نقشخوان حضور دارند. امیر پارسائیانمهر مشاور رسانه، سمیرا رحمتی دستیار کارگردان و امین عطارنژاد نیز به عنوان عکاس، این گروه را همراهی میکنند.
انتخاب قالب نمایشنامهخوانی برای اثری مانند «تعادل شکننده» نیز میتواند امکان تمرکز بیشتر مخاطب بر متن، روابط شخصیتها و کیفیت گفتوگوها را فراهم کند. در چنین قالبی، بازیگر و کلام بیش از عناصر اجرایی پررنگ میشوند و مخاطب فرصت بیشتری برای دنبال کردن لایههای روانشناختی و روابط میان شخصیتها پیدا میکند.
«تعادل شکننده» در حالی بار دیگر برای مخاطبان ایرانی عرضه میشود که این اثر پیشتر با عنوان «توازن ظریف» و با ترجمه رضا شیرمرز منتشر شده بود. ارائه ترجمه تازه از سوی راقب کیانی، امکان مواجهه دوباره مخاطبان و علاقهمندان ادبیات نمایشی با متنی شناختهشده را فراهم میکند؛ متنی که همچنان یکی از آثار مهم کارنامه آلبی و تاریخ تئاتر معاصر آمریکا محسوب میشود.
