شورای عالی انقلاب فرهنگی در پنجاه‌وششمین جلسه ستاد فرهنگی و اجتماعی خود، گزارش وزارت آموزش‌وپرورش درباره برنامه‌های پوشش، زیست عفیفانه و عفاف و حجاب را بررسی کرد؛ گزارشی که با وجود طراحی برنامه‌ها و تولید محتوای موردنیاز، با انتقادهایی درباره روشن نبودن میزان اجرای اقدامات در مدارس همراه بود. در این نشست، همچنین بر ضرورت بازنگری در سازوکارهای جایزه ادبی جلال آل‌احمد و تقویت حمایت مالی از این رویداد تأکید شد.
به گزارش فرهنگیان پرس، ابراهیم شکرانی، دبیر ستاد فرهنگی و اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی، از بررسی برنامه‌های وزارت آموزش‌وپرورش در حوزه پوشش، زیست عفیفانه و عفاف و حجاب در پنجاه‌وششمین جلسه این ستاد خبر داد. به گزارش ایلنا، در این نشست علاوه بر ارزیابی اقدامات فرهنگی آموزش‌وپرورش، گزارش نظارتی جایزه ادبی جلال آل‌احمد نیز بررسی شد و اعضا درباره ضرورت اصلاح سازوکارهای اجرایی، تقویت حمایت مالی از فعالیت‌های فرهنگی و افزایش اثربخشی برنامه‌ها به تبادل نظر پرداختند.
بررسی برنامه‌های آموزش‌وپرورش در حوزه عفاف و حجاب از آن جهت اهمیت دارد که مدرسه یکی از اصلی‌ترین محیط‌های شکل‌گیری نگرش‌ها، مهارت‌های اجتماعی و هویت فرهنگی دانش‌آموزان است. از این رو، ارزیابی سیاست‌های فرهنگی در این نهاد صرفاً به تدوین دستورالعمل‌ها یا تولید محتوای آموزشی محدود نمی‌شود، بلکه میزان تحقق اهداف، نحوه مشارکت دانش‌آموزان و نتایج عملی اقدامات نیز باید در کانون توجه قرار گیرد.
شکرانی در تشریح نخستین دستور جلسه اظهار کرد که معاون پرورشی وزارت آموزش‌وپرورش گزارشی جامع درباره برنامه‌ها و اقدامات این وزارتخانه در حوزه پوشش، زیست عفیفانه و عفاف و حجاب ارائه کرده است. به گفته او، یکی از ویژگی‌های قابل توجه این گزارش، اتخاذ رویکردی تازه در طراحی برنامه‌ها و تأکید بر فعالیت‌های داوطلبانه دانش‌آموزان با سلایق و گرایش‌های مختلف بوده است.
با این حال، دبیر ستاد فرهنگی و اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی به یکی از کاستی‌های گزارش نیز اشاره کرد: با وجود طراحی برنامه‌ها و آماده‌سازی محتوای موردنیاز، اطلاعات ارائه‌شده درباره وضعیت اجرای اقدامات و میزان تحقق آنها در میدان عمل کافی نبوده است.
این انتقاد، موضوع مهمی را در ارزیابی سیاست‌های فرهنگی آموزش‌وپرورش مطرح می‌کند؛ فاصله میان برنامه‌ریزی و اجرا. هر برنامه‌ای، حتی اگر از نظر محتوایی و اهداف اولیه مناسب باشد، بدون سازوکار نظارت، شاخص‌های ارزیابی و گزارش‌دهی روشن نمی‌تواند به‌تنهایی نشانه موفقیت تلقی شود. برای سنجش اثربخشی برنامه‌های فرهنگی در مدارس باید مشخص باشد چه اقداماتی اجرا شده، چه تعداد از مدارس و دانش‌آموزان در آنها مشارکت داشته‌اند و نتایج به‌دست‌آمده تا چه اندازه با اهداف تعیین‌شده مطابقت دارد.
مشارکت دانش‌آموزان؛ معیار موفقیت برنامه‌های فرهنگی
تأکید بر فعالیت‌های داوطلبانه دانش‌آموزان می‌تواند زمینه‌ای برای افزایش مشارکت آنان در برنامه‌های فرهنگی فراهم کند؛ اما تحقق این هدف مستلزم توجه به تفاوت‌های فردی، شرایط اجتماعی و نیازهای نسل جدید است. برنامه‌ای که بدون شناخت مخاطب طراحی شود یا صرفاً بر اجرای بخشنامه‌ها تکیه داشته باشد، ممکن است با استقبال مورد انتظار روبه‌رو نشود.
در این میان، نقش مدیران مدارس، معاونان پرورشی، معلمان و خانواده‌ها در تبدیل سیاست‌های کلان به فعالیت‌های مؤثر اهمیت ویژه‌ای دارد. این گروه‌ها به‌طور مستقیم با دانش‌آموزان ارتباط دارند و می‌توانند درباره میزان استقبال، مشکلات اجرایی و نیازهای واقعی مدارس اطلاعات دقیق‌تری ارائه کنند. بنابراین، ارزیابی برنامه‌ها باید از سطح گزارش‌های اداری فراتر برود و بازخوردهای میدانی را نیز در بر گیرد.
از سوی دیگر، روشن بودن اهداف و معیارهای سنجش عملکرد به مدیران مدارس کمک می‌کند تا منابع و زمان محدود خود را به شکل مؤثرتری به کار بگیرند. اگر برنامه‌های فرهنگی با مسئولیت‌های متعدد آموزشی و تربیتی مدارس هماهنگ نباشند، احتمال دارد اجرای آنها به فعالیتی مقطعی و کم‌اثر تبدیل شود. در نتیجه، سیاست‌گذاری مؤثر نیازمند هماهنگی میان اهداف فرهنگی، ظرفیت مدارس و امکانات موجود است.
جایزه جلال آل‌احمد؛ رشد آثار و ضرورت تقویت حمایت‌ها
دستور دوم جلسه پنجاه‌وششم ستاد فرهنگی و اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی به بررسی گزارش نظارتی جایزه ادبی جلال آل‌احمد اختصاص داشت. این گزارش از سوی معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و با حضور معاون فرهنگی وزیر، رئیس خانه کتاب و ادبیات ایران و دبیر جایزه ارائه شد.
شکرانی با اشاره به برگزاری ۱۸ دوره از این رویداد ادبی گفت که بررسی عملکرد دوره‌های مختلف، از روند افزایشی تعداد شرکت‌کنندگان و آثار دریافت‌شده حکایت دارد. با این حال، به گفته او، ارزش مالی جوایز در مقایسه با زمان آغاز فعالیت این رویداد به‌شدت تضعیف شده و تقویت منابع مالی و بازنگری در مصوبه مربوط به جایزه ضروری است.
پیشینه این موضوع نیز نشان می‌دهد که تأمین مالی و کیفیت عملکرد جایزه جلال از مسائل مورد توجه برگزارکنندگان و فعالان حوزه ادبیات بوده است. در مرداد ۱۴۰۴، فراخوان هجدهمین دوره این جایزه در چهار حوزه داستان بلند و رمان، مجموعه داستان کوتاه، نقد ادبی و مستندنگاری منتشر شد. در دی‌ماه همان سال نیز گزارش‌هایی از برگزاری این دوره و معرفی برگزیدگان منتشر شد.
در هجدهمین دوره، بر اساس گزارش خبرگزاری تسنیم، تعداد آثار رسیده به دبیرخانه در بخش‌های مختلف نسبت به دوره قبل افزایش داشت؛ با این حال، بخش نقد ادبی نتوانست اثری را به مرحله انتخاب نهایی برساند. این موضوع بار دیگر ضرورت توجه به ظرفیت‌های پژوهشی و انتقادی ادبیات ایران را مطرح کرد.
شکرانی نیز با اشاره به تفاوت شرایط بخش‌های مختلف جایزه گفت که حوزه‌هایی مانند نقد ادبی، داستان کوتاه، داستان بلند و رمان به حمایت‌های متناسب با ویژگی‌های خود نیاز دارند. وی بر لزوم توجه متوازن به این بخش‌ها تأکید کرد و آموزش و ارتقای مهارت‌های فعالان حوزه نقد ادبی را از جمله اقداماتی دانست که می‌تواند به تقویت این بخش کمک کند.
در جریان بررسی گزارش، پیشنهاد استفاده از ظرفیت خیرین برای افزایش منابع مالی جایزه نیز مطرح شد. افزون بر این، اعضای جلسه درباره مسائل مربوط به اجرای جایزه، هیئت علمی و دبیرخانه آن دیدگاه‌هایی ارائه کردند و مقرر شد پیشنهادهای اصلاحی به‌صورت مکتوب برای بررسی‌های بعدی در اختیار ستاد قرار گیرد.
بر اساس جمع‌بندی اعلام‌شده، بازنگری در مصوبه جایزه ادبی جلال آل‌احمد با هدف تقویت جایگاه ملی آن و فراهم کردن زمینه ارتقای جایگاه بین‌المللی این رویداد پیگیری خواهد شد. این موضوع قرار است با همکاری ستاد فرهنگی و اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی و معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و با پشتیبانی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دنبال شود.
در بخش دیگری از جلسه، برنامه‌های فرهنگی مرتبط با بزرگداشت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای و برگزاری برنامه‌ای با محوریت شعر در اسفندماه مطرح شد. همچنین شکرانی از پیش‌بینی برگزاری همایش ملی حکمرانی فرهنگ و هویت ملی و دینی در ۲۴ آذرماه خبر داد و از اعضا و دستگاه‌های مرتبط خواست در تدوین مقالات علمی و برگزاری نشست‌های تخصصی مشارکت کنند.
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
وجه مشترک دو موضوع مطرح‌شده در این جلسه، ضرورت عبور از اعلام برنامه‌ها و حرکت به سمت ارزیابی نتایج است. در حوزه آموزش‌وپرورش، تدوین محتوای فرهنگی و طراحی فعالیت‌های دانش‌آموزی زمانی ارزشمند خواهد بود که میزان اجرای آنها، کیفیت مشارکت دانش‌آموزان و آثار تربیتی برنامه‌ها به‌صورت شفاف بررسی شود. در حوزه ادبیات نیز افزایش تعداد آثار ارسالی، به‌تنهایی برای تضمین اعتبار یک جایزه ملی کافی نیست؛ کیفیت داوری، استقلال و شفافیت فرایند انتخاب، حمایت از حوزه‌های کم‌برخوردار و قدرت اثرگذاری جایزه بر بازار کتاب باید هم‌زمان مورد توجه قرار گیرند. پیشنهاد می‌شود دستگاه‌های مسئول برای هر دو حوزه، شاخص‌های روشن و قابل سنجشی تعیین کنند و گزارش عملکرد خود را به‌صورت منظم منتشر سازند. همچنین استفاده از ظرفیت خیرین برای حمایت از جایزه جلال باید با سازوکارهای شفاف مالی و حفظ استقلال داوری همراه باشد. معیار نهایی موفقیت سیاست‌های فرهنگی، نه تعداد مصوبات و برنامه‌های اعلام‌شده، بلکه نتایج قابل ارزیابی و اعتماد عمومی به عملکرد نهادهای مسئول است.
