رشته حرفه‌ای «صنایع دستی ـ نقاشی فرش» با هدف پیوند آموزش‌های مهارتی با نیازهای بازار کار، پس از بررسی در شورای عالی آموزش و پرورش به تصویب رسید و قرار است در شاخه کاردانش هنرستان‌ها اجرا شود؛ رشته‌ای که هنرجویان را از آموزش نقشه‌کشی و بافت فرش تا طراحی نرم‌افزاری، بازاریابی و فروش هدایت می‌کند.
به گزارش فرهنگیان پرس، در راستای اجرای بند «ث» ماده ۸۹ قانون برنامه هفتم پیشرفت و با هدف تقویت ارتباط میان آموزش‌های فنی، حرفه‌ای و مهارتی با نیازهای کشور، رشته تحصیلی حرفه‌ای «صنایع دستی ـ نقاشی فرش» در شاخه کاردانش طراحی و پس از بررسی در شورای عالی آموزش و پرورش تصویب شد.
این رشته با کد ۰۲۱۴۱۱ در زمینه تحصیلی ـ حرفه‌ای هنر تعریف شده و مرکز ملی فرش ایران به‌عنوان دستگاه متولی حرفه و استاندارد آن تعیین شده است. بر اساس برنامه اعلام‌شده، اجرای این رشته برای هنرستان‌ها پیش‌بینی شده و ثبت‌نام پایه دهم آن تا سال تحصیلی ۱۴۰۶-۱۴۰۷ اعتبار دارد.
طراحی این رشته با مشارکت مرکز ملی فرش ایران انجام شده است؛ موضوعی که می‌تواند یکی از نقاط مهم این برنامه درسی محسوب شود، زیرا هدف آن صرفاً آموزش مباحث نظری درباره فرش نیست، بلکه قرار است مهارت‌های هنرجویان مستقیماً با استانداردها و نیازهای حرفه‌ای این حوزه ارتباط داشته باشد.
در ساختار جدید، هنرجویان در کنار آموزش‌های پایه و شایستگی‌های غیرفنی، مجموعه‌ای از مهارت‌های عملی را نیز فرا می‌گیرند. بخش تخصصی آموزش‌ها عمدتاً بر دروس کارگاهی هشت‌ساعته استوار شده تا هنرجو از همان دوران تحصیل با فضای عملی حرفه آشنا شود.
در پایه دهم، هنرجویان درس‌های «نقشه‌کشی فرش» و «بافت گلیم» را آموزش می‌بینند. این دروس، مبانی اولیه شناخت نقشه، طراحی و بافت را در اختیار هنرجو قرار می‌دهد و زمینه را برای ورود به مهارت‌های تخصصی‌تر در پایه‌های بالاتر فراهم می‌کند.
در پایه یازدهم، مسیر آموزش تخصصی با درس‌های «نقاشی نقشه‌های فرش با طرح‌های گوناگون» و «بافت قالی» ادامه پیدا می‌کند. به این ترتیب، هنرجو علاوه بر توسعه توانایی طراحی، با یکی از مهم‌ترین مراحل تولید فرش یعنی بافت نیز به شکل عملی آشنا می‌شود.
آموزش‌ها در پایه دوازدهم وارد مرحله تخصصی‌تری می‌شود و هنرجویان درس‌های «نقاشی انواع نقشه‌های فرش با نرم‌افزار تخصصی» و «بازاریابی و فروش فرش» را می‌گذرانند. اضافه شدن آموزش نرم‌افزار در کنار بازاریابی و فروش، نشان می‌دهد برنامه درسی تلاش کرده است مسیر آموزش را از مهارت سنتی به نیازهای جدید حرفه و بازار هدایت کند.
این ساختار در واقع یک مسیر مرحله‌ای برای ورود هنرجو به بازار کار ایجاد می‌کند؛ مسیری که از شناخت و ترسیم نقشه فرش و مهارت‌های ابتدایی بافت آغاز می‌شود، در پایه‌های بالاتر به طراحی تخصصی و استفاده از ابزارهای نرم‌افزاری می‌رسد و در نهایت با آموزش بازاریابی و فروش تکمیل می‌شود.
پیوند هنرستان با بازار کار
یکی از نکات مهم در طراحی رشته جدید، ارتباط آن با چارچوب سطوح صلاحیت حرفه‌ای ملی است. بر اساس ساختار برنامه درسی، سه درس کارگاهی نخست که هرکدام در قالب استانداردهای ۳۰۰ ساعته تعریف شده‌اند، حرفه‌ای در سطح دو صلاحیت حرفه‌ای با عنوان «گلیم‌بافان» را شکل می‌دهند.
سه درس کارگاهی بعدی نیز در سطح سه صلاحیت حرفه‌ای با عنوان «نقاشان فرش» تعریف شده‌اند. بنابراین، هدف برنامه تنها ارائه یک عنوان تحصیلی جدید نیست، بلکه تلاش شده است آموزش‌های هنرستانی با صلاحیت‌های حرفه‌ای قابل سنجش و استانداردهای مشخص ارتباط پیدا کند.
در صورت اجرای این رشته در شاخه کاردانش، گواهینامه استانداردهای مرتبط با هر درس کارگاهی نیز از سوی دستگاه متولی، یعنی مرکز ملی فرش ایران، اعطا خواهد شد. این موضوع می‌تواند برای هنرجویانی که قصد ورود مستقیم به بازار کار پس از پایان دوره متوسطه را دارند، اهمیت داشته باشد.
توجه به آموزش‌های مهارتی در هنرستان‌ها طی سال‌های اخیر به یکی از محورهای مهم سیاست‌گذاری آموزش و پرورش تبدیل شده است. قانون برنامه هفتم پیشرفت نیز بر توسعه آموزش‌های فنی و حرفه‌ای و مهارتی و افزایش ارتباط این آموزش‌ها با نیازهای واقعی کشور تأکید کرده است. در این چارچوب، طراحی رشته‌های جدید بر مبنای نیازهای حرفه‌ای می‌تواند به کاهش فاصله میان محتوای آموزشی و مهارت مورد انتظار بازار کار کمک کند.
رشته نقاشی فرش از این منظر، علاوه بر ظرفیت اشتغال، با یکی از حوزه‌های شناخته‌شده صنایع دستی ایران ارتباط دارد. با این حال، موفقیت آن تنها به تصویب عنوان رشته و تدوین کتاب‌های درسی وابسته نیست؛ بلکه کیفیت کارگاه‌های هنرستان، دسترسی هنرجویان به تجهیزات مناسب، حضور مربیان توانمند و ارتباط واقعی مراکز آموزشی با فعالان حرفه‌ای این حوزه نیز نقش تعیین‌کننده‌ای خواهد داشت.
از سوی دیگر، ورود آموزش نرم‌افزاری و بازاریابی به برنامه درسی نشان می‌دهد که آموزش سنتی فرش برای حفظ جایگاه خود در بازار امروز نیازمند سازگاری با ابزارها و شیوه‌های جدید تولید و عرضه است. هنرجویی که تنها طراحی سنتی را بیاموزد، ممکن است بخشی از نیازهای بازار امروز را پوشش دهد؛ اما آشنایی همزمان با نرم‌افزارهای تخصصی، شناخت بازار و مهارت فروش می‌تواند دامنه فعالیت حرفه‌ای او را گسترده‌تر کند.
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
تصویب رشته «صنایع دستی ـ نقاشی فرش» زمانی می‌تواند به یک الگوی موفق در هنرستان‌ها تبدیل شود که میان عنوان رشته، آموزش عملی و بازار کار ارتباط واقعی برقرار باشد. یکی از چالش‌های قدیمی آموزش‌های مهارتی، فاصله میان آنچه هنرجو در مدرسه می‌آموزد و آنچه کارفرما یا بازار از نیروی ماهر انتظار دارد است. بنابراین، مشارکت دستگاه‌های تخصصی مانند مرکز ملی فرش ایران باید صرفاً به مرحله طراحی رشته محدود نماند و در تأمین تجهیزات، به‌روزرسانی محتوای آموزشی، آموزش مربیان و ارزیابی مهارت هنرجویان نیز ادامه پیدا کند. از سوی دیگر، اگر هدف از توسعه کاردانش تربیت نیروی ماهر و قابل ورود به بازار کار است، باید برای فروش محصولات، کارآفرینی و اتصال هنرجویان مستعد به فعالان واقعی صنعت نیز مسیر مشخصی ایجاد شود. در چنین شرایطی، هنرستان می‌تواند از یک محل صرفاً آموزشی به سکوی ورود نوجوانان به یک حرفه واقعی و درآمدزا تبدیل شود.
