بازار گواهی سپرده کالایی در معاملات روز گذشته با ثبت دادوستد در طیف متنوعی از کالاها همراه شد و در مجموع، گواهیهای شمش طلا، شمش نقره، سکه، مس کاتد، زعفران و سایر کالاهای صنعتی و کشاورزی مورد معامله قرار گرفتند. در کنار این معاملات، بازار مشتقه و مالی بورس کالا نیز شاهد جابهجایی نزدیک به ۲ میلیارد واحد صندوق کالایی، بیش از ۲ میلیون قرارداد اختیار معامله و بیش از ۷۲۰ هزار اوراق سلف موازی استاندارد بود.
به گزارش فرهنگیان پرس، معاملات روز گذشته بازار گواهی سپرده کالایی نشان داد ابزارهای مالی مبتنی بر کالا همچنان سهم قابل توجهی از فعالیت بازار سرمایه را به خود اختصاص دادهاند. بر اساس آمار منتشرشده، در بخش گواهی سپرده کالایی، صدها هزار تا میلیونها گواهی از کالاهای مختلف معامله شد که بخش عمده ارزش معاملات این بخش به شمش طلا و پس از آن شمش نقره اختصاص داشت.
در این معاملات، ۵۵۲ هزار و ۴۵۳ گواهی شمش طلا به ارزش یک هزار و ۷۶۱ میلیارد تومان دادوستد شد. همچنین ۹۷۲ هزار و ۴۶۹ گواهی شمش نقره به ارزش ۴۸۷ میلیارد تومان معامله شد. در بخش سکه نیز ۵۷۸ گواهی به ارزش ۱۳۶ میلیارد تومان و در بخش زعفران ۸۳ هزار و ۸۸۹ گواهی به ارزش ۲۴ میلیارد تومان به فروش رسید.
این ارقام نشان میدهد طلا و نقره همچنان در میان داراییهای قابل معامله در قالب گواهی سپرده، جایگاه پررنگی دارند. البته مقایسه معاملات اخیر با آمار هفتگی شهریورماه نشان میدهد تنوع داراییهای قابل معامله در این بازار بسیار فراتر از فلزات گرانبهاست. برای نمونه، در هفته منتهی به ۲۲ شهریور، بیش از ۱۸ میلیون و ۷۹۸ هزار گواهی سپرده کالایی به ارزش ۲۴.۳ هزار میلیارد تومان در ۱۲ دارایی معامله شده بود و علاوه بر طلا و نقره، کالاهایی مانند مس، زعفران، قیر، میلگرد، شمش روی و سرب، پسته و گندله سنگآهن نیز در این معاملات حضور داشتند.
در ادامه معاملات روز گذشته، ۵۴ هزار و ۱۶۷ گواهی مس کاتد به ارزش ۱۵۵ میلیارد تومان، ۱۵۰ هزار و ۴۷۰ گواهی قیر به ارزش ۲۳ میلیارد تومان، ۳۱ هزار و ۷۲۹ گواهی شمش روی به ارزش ۲۲ میلیارد تومان و ۱۲۵ هزار و ۶۷۵ گواهی میلگرد به ارزش ۱۰ میلیارد تومان معامله شد.
همچنین ۱۷ هزار و ۱۳۹ گواهی شمش سرب به ارزش ۸ میلیارد تومان، هزار و ۱۷۳ گواهی پسته به ارزش ۳ میلیارد تومان، ۱۶۵ هزار و ۳۴۱ گواهی گندله سنگآهن به ارزش ۳ میلیارد تومان و ۵۳۸ گواهی خودرو نیز مورد دادوستد قرار گرفت.
گسترش ابزارهای مالی مبتنی بر کالا
در کنار بازار گواهی سپرده، معاملات بازار مشتقه و مالی نیز حجم قابل توجهی داشت. در معاملات روز شنبه، یک میلیارد و ۹۹۸ میلیون و ۵۸ هزار و ۳۹۰ واحد صندوق کالایی به ارزش ۱۴ هزار و ۸۶۹ میلیارد تومان دستبهدست شد. این رقم از نظر ارزش، بخش قابل توجهی از فعالیت روزانه بازار مالی و مشتقه را تشکیل میدهد.
همچنین ۲ میلیون و ۸۵ هزار و ۲۹۶ قرارداد اختیار معامله کالایی به ارزش ۳۷۰ میلیارد تومان منعقد شد. اختیار معامله از ابزارهایی است که امکان طراحی استراتژیهای متنوع برای مدیریت ریسک و مواجهه با نوسانات قیمت کالاها را فراهم میکند.
توسعه این ابزارها در ماههای اخیر نیز در دستور کار بورس کالا قرار داشته است. در خردادماه ۱۴۰۵، بورس کالا از برنامه راهاندازی قراردادهای اختیار معامله روی گواهی سپرده مس کاتد خبر داد. طبق گزارش منتشرشده، بازار گواهی سپرده مس کاتد از مهر ۱۴۰۴ راهاندازی شده و تا زمان اعلام این خبر بیش از ۴ هزار و ۱۷۰ تن گواهی مس کاتد به ارزش ۷.۱ هزار میلیارد تومان معامله شده بود. مقام مسئول بورس کالا همچنین توسعه ابزارهای مشتقه برای سایر فلزات پایه را مطرح کرده بود.
در بخش دیگری از معاملات، ۷۲۰ هزار و ۱۹۶ اوراق سلف موازی استاندارد به ارزش ۱۷۳ میلیارد تومان فروخته شد. سلف موازی نیز یکی از ابزارهای تأمین مالی مبتنی بر کالا است که میتواند برای تأمین منابع مورد نیاز تولیدکنندگان و فعالان زنجیره کالا مورد استفاده قرار گیرد.
روند توسعه بازار گواهی سپرده و ابزارهای مالی مرتبط با کالا در روزهای اخیر با اقدامات دیگری نیز همراه بوده است. بر اساس اعلام مدیریت بازار مشتقه و ابزارهای نوین مالی بورس کالا، از ۱۸ مهر ۱۴۰۵ امکان صدور کد معاملاتی سبدگردانی اختصاصی در بازار گواهی سپرده کالایی و مشتقه برای نهادهای مالی دارای مجوز فراهم خواهد شد.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
افزایش تنوع کالاها و ابزارهای مالی در بورس کالا را میتوان از دو زاویه بررسی کرد. از یک سو، ورود کالاهایی مانند فلزات، محصولات کشاورزی، فرآوردههای نفتی و حتی خودرو به ساختارهای معاملاتی مبتنی بر گواهی سپرده، امکان قیمتگذاری شفافتر و دسترسی ساختاریافتهتر سرمایهگذاران به بازار کالا را فراهم میکند. از سوی دیگر، گستردهتر شدن ابزارهای مالی به این معناست که سرمایهگذار با محصولاتی روبهروست که ریسک و سازوکار معاملاتی آنها یکسان نیست.
برای سرمایهگذاران غیرحرفهای، تفاوت میان خرید مستقیم کالا، گواهی سپرده، صندوق کالایی، اختیار معامله و اوراق سلف اهمیت زیادی دارد. گواهی سپرده، صندوق کالایی و قرارداد اختیار معامله هرکدام ساختار، ریسک و نحوه سود و زیان متفاوتی دارند و صرف افزایش ارزش معاملات یک ابزار نباید بهعنوان نشانهای برای مناسب بودن آن برای همه سرمایهگذاران تلقی شود. در اختیار معامله نیز علاوه بر جهت حرکت قیمت، عواملی مانند قیمت اعمال، زمان باقیمانده تا سررسید و نوسان دارایی پایه اهمیت دارد.
از منظر اقتصاد واقعی نیز توسعه این بازار زمانی اثرگذارتر خواهد بود که ارتباط آن با تولیدکنندگان، مصرفکنندگان و زنجیره تأمین تقویت شود. برای تولیدکننده، ابزار مالی زمانی ارزشمند است که بتواند بخشی از ریسک قیمت یا نیاز مالی خود را مدیریت کند؛ برای مصرفکننده صنعتی نیز شفافیت قیمت و امکان پوشش ریسک میتواند اهمیت داشته باشد. بنابراین، ادامه توسعه این بازار نیازمند آموزش عمومی، شفافیت اطلاعات، نقدشوندگی مناسب و دسترسی سرمایهگذاران به اطلاعات قابل فهم درباره ریسک هر ابزار است.
