احمد صادقی، عضو شورای اسلامی شهر تهران، با تشریح بخشی از عملکرد فرهنگی و اجتماعی مدیریت شهری در دوره ششم، از تغییر رویکرد مدیریت شهری از «تصدی‌گری صرف» به سمت «مردم‌پایه شدن و محله‌محوری» خبر داد و گفت: برنامه‌های فرهنگی، اجتماعی، ورزشی و محله‌ای این دوره بیش از پنج میلیون نفر را دربر گرفته و در کنار اجرای برنامه‌های گسترده، تلاش شده است ظرفیت مساجد، مدارس، خانواده‌ها و گروه‌های مردمی در حل مسائل شهر فعال‌تر شود.
به گزارش فرهنگیان پرس، احمد صادقی، عضو شورای اسلامی شهر تهران، در تشریح عملکرد فرهنگی و اجتماعی مدیریت شهری در دوره ششم، تغییر رویکرد در این حوزه را یکی از مهم‌ترین تحولات این دوره دانست و گفت: ریل‌گذاری فرهنگی و اجتماعی پایتخت از «تصدی‌گری صرف» به سمت «مردم‌پایه شدن و محله‌محوری» حرکت کرده است.
به گفته صادقی، در این رویکرد تلاش شده است مدیریت شهری صرفاً برگزارکننده برنامه‌ها و شهروندان صرفاً مخاطب نباشند، بلکه مردم محلات، مساجد، مدارس، خانواده‌ها و گروه‌های مردمی در اجرای برنامه‌ها و حل مسائل اجتماعی نقش فعال‌تری داشته باشند. او تأکید کرده است که بخشی از برنامه‌های اجراشده، فراتر از برگزاری رویدادهای مقطعی، با هدف تقویت مشارکت اجتماعی و حضور شهروندان در فضای عمومی شهر طراحی شده‌اند.
این نگاه در سال‌های اخیر در برخی برنامه‌های فرهنگی و تربیتی شهرداری تهران نیز دنبال شده است. برای نمونه، طرح «آرمان» از سال ۱۴۰۱ با مشارکت مجموعه‌هایی همچون شهرداری، آموزش‌وپرورش و نهادهای مرتبط با مساجد آغاز شد و در ادامه توسعه پیدا کرد. در گزارش‌های رسمی این طرح، بر پیوند میان مسجد، مدرسه و خانواده و استفاده از ظرفیت‌های محلی برای فعالیت‌های تربیتی تأکید شده است.
مسجد، مدرسه و خانواده در محور برنامه‌های محله‌ای
صادقی با اشاره به طرح «آرمان» گفت: این طرح با هدف ایجاد پیوند میان مسجد، مدرسه و خانواده در ۳۵۲ محله تهران و با محوریت ۸۰۰ مسجد و ۷۰۰ مدرسه اجرا شده و بیش از ۵۰۰ هزار نوجوان را تحت پوشش قرار داده است.
آمارهای اعلام‌شده در ماه‌های اخیر نیز از تداوم این الگو حکایت دارد. در شهریور ۱۴۰۵، رئیس مرکز فعالیت‌های دینی شهرداری تهران اعلام کرد ۷۲۲ مسجد در ۳۵۲ محله شهر تهران در کنار بیش از ۸۰۰ مدرسه برای اجرای برنامه‌های فرهنگی، اجتماعی و پرورشی فعالیت خواهند کرد. این روند نشان می‌دهد استفاده از ظرفیت نهادهای محلی برای پشتیبانی از مدارس و برنامه‌های تربیتی همچنان در دستور کار مدیریت شهری قرار دارد.
صادقی همچنین از حمایت مدیریت شهری از حدود یک‌هزار و ۴۰۰ مسجد برای بهسازی و تجهیز و پشتیبانی از صدها هیئت خبر داد. بر اساس این دیدگاه، مسجد صرفاً محل برگزاری مراسم مذهبی نیست و می‌تواند در ساختار اجتماعی محله نیز نقش داشته باشد. به همین دلیل، توسعه ظرفیت‌های محلی و ایجاد ارتباط میان نهادهای فرهنگی و اجتماعی از محورهای مورد تأکید در برنامه‌های این دوره عنوان شده است.
در همین چارچوب، موضوع مشارکت محله‌ای در سایر حوزه‌های مدیریت شهری نیز دنبال شده است. اجرای طرح‌های میدانی برای شناسایی مسائل محلات و استفاده از نظرات نخبگان، معتمدان و فعالان محلی از جمله اقداماتی بوده که با هدف نزدیک‌تر شدن تصمیم‌گیری‌های شهری به مسائل واقعی محلات انجام شده است. در گزارش‌های مربوط به طرح «رصد» نیز بر استفاده از دیدگاه نخبگان و معتمدان محلات در شناسایی مشکلات و تصمیم‌گیری تأکید شده است.
از ورزش و گردشگری تا مواجهه با آسیب‌های اجتماعی
عضو شورای اسلامی شهر تهران در ادامه با اشاره به برنامه‌های ورزشی مدیریت شهری گفت: در مجموع، اقدامات فرهنگی، اجتماعی و ورزشی این دوره بیش از پنج میلیون نفر را دربر گرفته است. او تأکید کرد که اهمیت این اعداد فقط به شمار مخاطبان محدود نمی‌شود، بلکه از نگاه او پشت هر عدد، ظرفیتی اجتماعی ایجاد شده است.
صادقی به فعالیت‌های ورزشی و مسابقات شهری اشاره کرد و گفت پشت حضور حدود ۴ میلیون و ۷۰۰ هزار ورزشکار، یک جریان اجتماعی شکل گرفته است. همچنین بیش از ۵۰۰ هزار نوجوان تحت پوشش برنامه‌های مرتبط با طرح آرمان قرار گرفته‌اند که از دیدگاه وی، این موضوع نشان‌دهنده شکل‌گیری یک شبکه تربیتی در سطح محلات است.
در حوزه گردشگری شهری نیز صادقی از برگزاری حدود ۳۴ هزار تور با مشارکت نزدیک به یک‌ونیم میلیون شهروند خبر داد. او این برنامه‌ها را عاملی برای آشنایی بیشتر شهروندان با ظرفیت‌های محله‌ها و فعال‌تر شدن توانمندی‌های فرهنگی و تاریخی مناطق مختلف تهران دانست. این رویکرد با تأکید بر محله‌محوری، تلاش دارد ظرفیت‌های موجود در سطح مناطق و محلات را از حالت بالقوه به فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی قابل استفاده تبدیل کند.
بخش دیگری از سخنان صادقی به آسیب‌های اجتماعی اختصاص داشت. وی گفت مدیریت شهری در دوره ششم تلاش کرده است به جای تماشای مسائل پیچیده و بر زمین‌مانده، مسئولیت بیشتری در قبال آنها بپذیرد و از طریق همکاری میان دستگاه‌های مختلف به سمت حل مسائل حرکت کند.
در همین زمینه، صادقی در اظهارات اخیر خود در شورای شهر تهران از کاهش شمار معتادان متجاهر از حدود ۲۵ هزار نفر به حدود ۳ تا ۴ هزار نفر سخن گفته است. این آمار، ادعای مطرح‌شده از سوی عضو شورای شهر است و برای ارزیابی دقیق آن باید روش شمارش، بازه زمانی، تعریف «معتاد متجاهر» و نقش سایر دستگاه‌های مسئول نیز مورد توجه قرار گیرد.
صادقی در عین حال تأکید کرده است که همه برنامه‌های دوره ششم به طور کامل محقق نشده و همچنان نقدهایی نسبت به عملکرد مدیریت شهری وجود دارد. وی خود را نیز از منتقدان این حوزه معرفی کرده، اما معتقد است نمی‌توان تغییر رویکرد در مدیریت فرهنگی و اجتماعی شهر را نادیده گرفت.
از منظر مدیریت شهری، تفاوت میان اجرای یک برنامه مقطعی و ایجاد یک سازوکار پایدار در این است که در مدل دوم، پس از پایان یک رویداد نیز امکان ادامه فعالیت اجتماعی وجود داشته باشد. اتصال مسجد، مدرسه و خانواده، استفاده از ظرفیت گروه‌های مردمی و توجه به ساختار محله از جمله سازوکارهایی است که در سال‌های اخیر در برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی تهران بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. در همین مسیر، گزارش‌های جدید شهری نیز از ادامه فعالیت مساجد در کنار مدارس و نقش‌آفرینی کنشگران محلی در برنامه‌های فرهنگی و پرورشی خبر می‌دهند.
صادقی در پایان بر ضرورت حفظ تجربه‌های ایجادشده در دوره ششم تأکید کرد و گفت آنچه شکل گرفته، نباید صرفاً به مجموعه‌ای از مراکز اجتماعی، مجموعه‌های ورزشی یا رویدادهای فرهنگی محدود شود، بلکه باید به عنوان تجربه‌ای در شیوه حکمرانی فرهنگی و اجتماعی شهر مورد توجه قرار گیرد.
او همچنین گفت با اعتماد به مردم، جدی گرفتن محله‌ها و ایجاد ارتباط میان مسجد، مدرسه و خانواده، می‌توان ظرفیت‌های اجتماعی موجود را بیشتر فعال کرد. با این حال، خود او نیز تأکید کرده است که تهران هنوز با نقطه مطلوب فاصله دارد و رویکرد محله‌محوری باید در ادامه مسیر جدی‌تر دنبال شود.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
ادعای تغییر ریل مدیریت فرهنگی و اجتماعی تهران، در عمل زمانی قابل سنجش است که علاوه بر تعداد برنامه‌ها و مخاطبان، میزان تداوم مشارکت مردم و اثرگذاری پایدار آنها بر مسائل محلات نیز بررسی شود. افزایش تعداد برنامه‌ها، مساجد یا مخاطبان به خودی خود نشان‌دهنده موفقیت یک سیاست نیست و ارزیابی دقیق‌تر نیازمند شاخص‌هایی مانند میزان مشارکت داوطلبانه، استمرار فعالیت‌ها پس از پایان حمایت‌های شهرداری، رضایت ساکنان محلات و میزان کاهش مسائل اجتماعی در مناطق مختلف است.
از سوی دیگر، تجربه طرح‌هایی مانند «آرمان» نشان می‌دهد که مدل همکاری میان مسجد، مدرسه و خانواده در حال توسعه است و در شهریور ۱۴۰۵ نیز از فعالیت صدها مسجد در کنار مدارس تهران خبر داده شده است. استمرار چنین برنامه‌هایی در دوره‌های بعدی، به میزان نهادینه‌شدن سازوکارها و شفاف بودن مسئولیت هر یک از دستگاه‌ها وابسته خواهد بود. بنابراین، مهم‌ترین آزمون رویکرد محله‌محور نه صرفاً در تعداد رویدادهای برگزارشده، بلکه در توان آن برای تبدیل مشارکت‌های مقطعی به ظرفیت‌های پایدار اجتماعی در محلات تهران خواهد بود.
