همزمان با هفته بهزیستی، رئیس سازمان بهزیستی از مجتمع «شوق زندگی بعثت» بازدید کرد؛ مرکزی که با همکاری بیندستگاهی، فرآیند تعیین تکلیف کودکان کار را از ۲۶۱ روز به کمتر از ۲۰ روز کاهش داده و با رویکرد خانوادهمحوری، مسیر بازگشت این کودکان را به زندگی سالم هموار کرده است.
به گزارش فرهنگیان پرس، سید جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، همزمان با آغاز هفته بهزیستی به همراه سید امیر مرتضوی، قائممقام معاون اجتماعی و حمایت از حقوق عامه قوه قضائیه، و جمعی از مسئولان از مجتمع شوق زندگی بعثت در جنوب تهران بازدید کرد. این مرکز که از سال ۱۴۰۳ فعالیت خود را آغاز کرده، امروز به عنوان الگویی موفق از همکاری بیندستگاهی برای ساماندهی کودکان کار و خیابان شناخته میشود؛ الگویی که در آن شهرداری، فراجا، دادستانی، اورژانس اجتماعی، اداره اتباع و سازمانهای مردمنهاد همزمان در یک مکان گرد هم آمدهاند تا فرآیندهای طولانی و پیچیده گذشته را به مسیری سریع و کارآمد تبدیل کنند.
چند سال پیش، کافی بود پشت یکی از چراغقرمزهای تهران توقف کنید تا کودکان خستهای را ببینید که دستمال کاغذی، گل یا آدامس میفروختند یا شیشه خودروها را تمیز میکردند. در واگنهای مترو، اتوبوسها و چهارراههای پایتخت، این چهرههای کودکانه بخشی از تصویر روزمره شهر بودند؛ کودکانی که نه از روی انتخاب، بلکه به اجبار شرایط، خیابان را به نیمکت مدرسه ترجیح داده بودند. اما امروز، این تصویر در تهران کمرنگتر شده است. پشت این تغییر، ساختمانی در جنوب تهران قرار دارد؛ مجتمع شوق زندگی بعثت، که قرار نیست فقط کودکان را جمعآوری کند، بلکه میخواهد سرنوشت آنها را تغییر دهد.
کاهش چشمگیر زمان تعیین تکلیف؛ از ۲۶۱ روز تا کمتر از ۲۰ روزیکی از مهمترین دستاوردهای مجتمع شوق زندگی بعثت، کاهش بیسابقه زمان تعیین تکلیف کودکان است. بر اساس آمار ارائهشده توسط مسئولان، در گذشته تعیین وضعیت هر کودک به طور متوسط ۲۶۱ روز زمان میبرد، اما اکنون این فرآیند به کمتر از ۲۰ روز رسیده است. این تحول بزرگ، حاصل حضور همزمان تمام دستگاههای مسئول در یک مکان و حذف فرآیندهای موازی و اداریِ زمانبر است. حسینی با اشاره به این دستاورد، فلسفه اصلی مجتمعهای شوق زندگی را خانوادهمحوری دانست و تأکید کرد که اولویت اصلی، بازگرداندن هر کودک به خانواده زیستی خود در صورت فراهم بودن شرایط است .
گشتهای ۲۴ ساعته و فرآیند تخصصی پذیرش
گشتهای ساماندهی کودکان کار به صورت ۲۴ ساعته در سطح شهر فعال هستند. برخی گزارشها از طریق اورژانس اجتماعی ۱۲۳ ثبت میشوند و برخی نیز توسط خود گشتها شناسایی میشوند. پس از انتقال کودک به مجتمع، نخستین مرحله ثبت اطلاعات هویتی از طریق اسکن عنبیه چشم، تشکیل پرونده مددکاری، بررسی وضعیت خانواده و ارزیابی شرایط کودک است. اگر کودک ایرانی و دارای خانواده باشد، خانواده به مرکز دعوت شده، آموزشهای لازم را دریافت میکند و تعهد میدهد؛ سپس خدمات مددکاری آغاز میشود. در صورت فاقد سرپرست مؤثر بودن کودک، او به مراکز نگهداری سازمان بهزیستی منتقل میشود. برای کودکان اتباع نیز اطلاعات به اداره کل اتباع ارسال شده و در صورت داشتن اقامت قانونی، پس از دریافت تعهد به خانواده بازمیگردند؛ در غیر این صورت، مراحل قانونی بازگشت آنان دنبال میشود .
از فوتبال تا کلاس کامپیوتر؛ توانمندسازی به جای طرد
در حیاط مجتمع، چند کودک با شور و هیجان فوتبال بازی میکنند و در کلاس کامپیوتر، دختران هفت تا ده سالهای پشت سیستمها نشستهاند که بیشتر آنها از اتباع افغانستان هستند. کلاسهای نقاشی، موسیقی، عکاسی و زبان نیز برای این کودکان برگزار میشود. مسئولان مرکز تأکید دارند که پیش از آغاز آموزش، کودکان استعدادسنجی میشوند تا هرکدام متناسب با علاقه و توانایی خود، آموزش ببینند. برای حدود ۱۵۰ کودک این مرکز تاکنون پرونده مددکاری تشکیل شده است. در کنار این، بستههای معیشتی شامل برنج، روغن و سایر مایحتاج برای خانوادههای کودکان کار در نظر گرفته شده است؛ چراکه کارشناسان معتقدند بدون حمایت اقتصادی از خانواده، احتمال بازگشت کودک به چرخه کار بسیار بالاست .
حمایت از ۷ هزار کودک؛ توسعه الگوی شوق زندگی
حسینی در جریان این بازدید اعلام کرد که اکنون حدود ۷ هزار کودک کار و خیابان تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار دارند و در نزدیک به ۹۰ مرکز خدمات دریافت میکنند. او افزود که سالانه حدود ۶ هزار کودک وارد چرخه خدمات بهزیستی میشوند که نزدیک به ۵۰ درصد آنان به خانوادههای خود بازمیگردند. در صورت فراهم نبودن شرایط بازگشت، مسیر فرزندخواندگی یا نگهداری در مراکز تخصصی برای آنان دنبال میشود. حسینی همچنین از توسعه این الگو خبر داد و گفت که امسال مجتمع شوق زندگی ویژه زنان و دختران در معرض آسیب در مجتمع ذوالفقاری راهاندازی میشود و مجتمع دیگری نیز با محوریت حمایت از سالمندان و افراد نیازمند، فعالیت خود را آغاز خواهد کرد .
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
بیتردید، تجربه موفق مجتمع شوق زندگی بعثت در کاهش زمان تعیین تکلیف کودکان کار و رویکرد خانوادهمحور آن، گامی مهم در مسیر حل یکی از معضلات دیرینه اجتماعی کشور محسوب میشود. با این حال، آنچه نباید از نظر دور بماند، ریشههای عمیق اقتصادی و معیشتی این پدیده است. بر اساس گزارشهای سازمان بهزیستی، فقر خانواده، اعتیاد والدین و خشونت خانگی، سه تجربه رایج در خانوادههای کودکان کار است . به عبارت دیگر، تا زمانی که سیاستهای حمایتیِ پایدار برای توانمندسازی اقتصادی خانوادهها و مهار تورم و بیکاری به طور جدی دنبال نشود، مجتمعهای شوق زندگی هرچند کارآمد، صرفاً به درمانِ معلول خواهند پرداخت و نه به پیشگیری از علت. راهکار اساسی، تلفیق این اقدامات حمایتیِ اجتماعمحور با سیاستهای کلان اقتصادی و اشتغالزایی برای اقشار آسیبپذیر است تا کودکانی که امروز با لبخند در کلاس کامپیوتر نشستهاند، هرگز ناچار به بازگشت به چهارراهها نشوند.
