معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس فتا فراجا از شگرد جدید کلاهبرداران برای دسترسی به حساب‌های کاربری والدین دانش‌آموزان با سوءاستفاده از نام مدارس و پیام‌رسان شاد خبر داد. در این روش، مجرمان با بهانه‌هایی مانند تکمیل پرونده آموزشی یا رفع مشکل حساب کاربری، دانش‌آموزان را به دریافت شماره تلفن والدین و ارسال کد ورود ترغیب می‌کنند؛ اقدامی که می‌تواند زمینه دسترسی غیرمجاز به حساب‌ها، جعل هویت و کلاهبرداری مالی از بستگان و آشنایان را فراهم کند.
به گزارش فرهنگیان پرس، سرهنگ دوم جواد مختاررضایی، معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس فتا فراجا، درباره شگرد تازه کلاهبرداران سایبری برای سوءاستفاده از دانش‌آموزان و والدین هشدار داد. در این روش، مجرمان با جعل هویت کارکنان مدارس یا پشتیبان پیام‌رسان آموزشی شاد، اعتماد دانش‌آموزان را جلب می‌کنند و با طرح درخواست‌هایی ظاهراً اداری، زمینه دسترسی به حساب‌های شخصی والدین را فراهم می‌سازند.
این شگرد از آن جهت اهمیت دارد که کلاهبرداران به‌جای هدف قرار دادن مستقیم والدین، از ارتباط آموزشی و اعتماد دانش‌آموزان به مسئولان مدرسه استفاده می‌کنند. آن‌ها ممکن است با ادعای نیاز به تأیید اطلاعات دانش‌آموز، تکمیل پرونده آموزشی یا رفع اختلال حساب کاربری شاد، از دانش‌آموز بخواهند شماره تلفن همراه پدر یا مادر خود را در اختیارشان قرار دهد.
پس از دریافت شماره تلفن، مجرمان برای ورود به حساب والدین در پیام‌رسان‌هایی مانند تلگرام یا روبیکا اقدام می‌کنند. در ادامه، کد ورود به حساب برای صاحب شماره ارسال می‌شود و کلاهبردار با ایجاد نگرانی درباره لغو ثبت‌نام، مسدود شدن حساب یا بروز مشکل آموزشی، دانش‌آموز را تحت فشار قرار می‌دهد تا کد دریافتی را برای او بفرستد.
در صورت افشای این کد و نبود لایه‌های امنیتی تکمیلی، امکان دسترسی غیرمجاز به حساب کاربری والدین فراهم می‌شود. مجرم پس از تصاحب حساب می‌تواند خود را به‌جای صاحب آن معرفی کند و با ارسال پیام به دوستان، بستگان و آشنایان، از آن‌ها درخواست پول کند یا از هویت فرد قربانی برای اقدامات مجرمانه دیگر سوءاستفاده کند.
چگونه کلاهبرداران از اعتماد دانش‌آموزان سوءاستفاده می‌کنند؟
نکته مهم در این شیوه، استفاده هم‌زمان از اعتماد و اضطراب است. دانش‌آموز ممکن است تصور کند درخواست مطرح‌شده از سوی معلم، مدیر یا پشتیبان شاد، بخشی از فرایند عادی مدرسه است. از سوی دیگر، تهدید به لغو ثبت‌نام یا مسدود شدن حساب، فرصت بررسی صحت درخواست را از او می‌گیرد و احتمال تصمیم‌گیری عجولانه را افزایش می‌دهد.
به همین دلیل، پلیس فتا بر ضرورت آموزش امنیت دیجیتال به دانش‌آموزان و خانواده‌ها تأکید دارد. کودکان و نوجوانان باید بدانند که دریافت پیام از یک حساب کاربری با نام یا تصویر معلم و مدیر مدرسه، به‌تنهایی هویت واقعی فرستنده را اثبات نمی‌کند. حتی اگر پیام از حسابی ارسال شود که پیش‌تر متعلق به یکی از آشنایان بوده است، احتمال دسترسی غیرمجاز به آن حساب را نیز باید در نظر گرفت.
مختاررضایی از والدین خواسته است قابلیت تأیید دومرحله‌ای را در پیام‌رسان‌هایی که این امکان را دارند فعال کنند. این قابلیت، در صورت تنظیم صحیح، یک لایه امنیتی اضافه ایجاد می‌کند و خطر ورود غیرمجاز صرفاً با استفاده از کد پیامکی را کاهش می‌دهد. البته رمز تأیید دومرحله‌ای نیز باید محرمانه بماند و نباید در اختیار دیگران قرار گیرد.
مهم‌تر از همه، خانواده‌ها باید به فرزندان خود آموزش دهند که کدهای ورود و فعال‌سازی، اطلاعات محرمانه هستند و نباید برای هیچ فردی ارسال شوند؛ حتی اگر درخواست‌کننده خود را معلم، مدیر مدرسه، کارمند آموزش‌وپرورش یا پشتیبان شاد معرفی کند. دانش‌آموزان نیز باید پیش از ارائه شماره تلفن والدین، اطلاعات شخصی یا کد احراز هویت، موضوع را با پدر و مادر خود در میان بگذارند.
برای بررسی درخواست‌های منتسب به مدرسه، تماس با شماره شناخته‌شده مدرسه یا ارتباط مستقیم با مسئول مربوطه، راه مطمئن‌تری است. ادعاهای مربوط به پشتیبانی شاد نیز باید از مسیرهای رسمی این پیام‌رسان پیگیری شود. هیچ تهدیدی درباره اخراج، لغو ثبت‌نام یا مسدود شدن حساب نباید باعث شود دانش‌آموز بدون بررسی، اطلاعات حساس را در اختیار فردی ناشناس قرار دهد.
پلیس فتا همچنین تأکید کرده است که انجام امور اداری و آموزشی مدارس یا دریافت خدمات پشتیبانی شاد، نیازی به ارائه کد ورود حساب‌های شخصی والدین در سایر پیام‌رسان‌ها ندارد. شهروندانی که با موارد مشکوک روبه‌رو می‌شوند یا قربانی کلاهبرداری شده‌اند، می‌توانند موضوع را از طریق مرکز فوریت‌های سایبری پلیس فتا به شماره ۰۹۶۳۸۰ یا وب‌سایت رسمی این پلیس به نشانی policefata.ir گزارش کنند.
سابقه هشدارهای سایبری در محیط آموزش
این هشدار در شرایطی مطرح می‌شود که سوءاستفاده از نام مدارس و سامانه‌های آموزشی، در ماه‌های گذشته نیز به‌عنوان یکی از شیوه‌های کلاهبرداری سایبری مورد توجه پلیس قرار گرفته است. در ۲۶ مرداد ۱۴۰۴، پلیس فتا درباره ایجاد حساب‌های جعلی به نام مدیران و معاونان مدارس در پیام‌رسان‌هایی مانند شاد، ایتا و روبیکا هشدار داده بود. در آن روش، مجرمان با بهانه‌هایی نظیر تکمیل ثبت‌نام، پرداخت شهریه یا فعال‌سازی حساب، از والدین درخواست وجه یا کد تأیید می‌کردند.
در دوم اسفند ۱۴۰۴ نیز هشدار دیگری درباره ترفندهای کلاهبرداری در شاد منتشر شد. در آن گزارش، ارسال لینک‌های جعلی با عنوان بخشنامه دولتی یا دریافت اطلاعات آموزشی و همچنین درخواست کد ورود، از روش‌های مورد استفاده مجرمان معرفی شده بود.
این روند در سال ۱۴۰۵ نیز ادامه داشته است. در ۱۹ شهریور، پلیس فتا چهارمحال‌وبختیاری درباره سوءاستفاده از کد احراز هویت حساب‌های شاد هشدار داد و در ۳۰ شهریور نیز گزارشی از هشدار پلیس فتا خراسان شمالی درباره فریب دانش‌آموزان و والدین با عنوان تکمیل ثبت‌نام منتشر شد.
مقایسه این هشدارها نشان می‌دهد که شیوه‌های کلاهبرداری ممکن است تغییر کنند؛ گاهی لینک آلوده و گاهی درخواست کد ورود یا جعل هویت مسئولان مدرسه در مرکز حمله قرار می‌گیرد. بااین‌حال، نقطه مشترک این روش‌ها سوءاستفاده از اعتماد کاربران به نهادهای آموزشی و بی‌اطلاعی از اهمیت اطلاعات احراز هویت است.
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
تکرار هشدارهای مرتبط با کلاهبرداری در محیط آموزش نشان می‌دهد که حفاظت از دانش‌آموزان در فضای مجازی، صرفاً با توصیه‌های مقطعی به خانواده‌ها محقق نمی‌شود. مدارس، خانواده‌ها و مسئولان سامانه‌های آموزشی باید در کنار یکدیگر، آموزش مستمر و قابل‌فهمی درباره حفظ اطلاعات شخصی، تشخیص پیام‌های جعلی و شیوه گزارش تخلف فراهم کنند.
در این میان، مدارس می‌توانند با اطلاع‌رسانی روشن درباره مسیرهای رسمی ارتباطی، به خانواده‌ها کمک کنند تا درخواست‌های واقعی را از پیام‌های جعلی تشخیص دهند. آموزش‌وپرورش نیز باید اطمینان حاصل کند که دانش‌آموزان و والدین می‌دانند برای پیگیری امور ثبت‌نام، پرونده آموزشی و مشکلات فنی باید از چه کانال‌هایی استفاده کنند. آگاهی‌رسانی درباره اینکه هیچ مسئول مدرسه‌ای برای انجام امور عادی آموزشی به کد ورود حساب شخصی والدین در پیام‌رسان‌های دیگر نیاز ندارد، می‌تواند از بسیاری از موارد سوءاستفاده جلوگیری کند.
از سوی دیگر، مسئولیت پیشگیری نباید تنها بر دوش دانش‌آموزان باشد. طراحی سازوکارهای ساده برای گزارش حساب‌های جعلی، اطلاع‌رسانی سریع درباره شگردهای جدید و تقویت امنیت حساب‌های کاربری نیز اهمیت دارد. خانواده‌ها باید بتوانند بدون نگرانی از سرزنش شدن، درخواست مشکوک را با مدرسه یا والدین مطرح کنند؛ زیرا ترس از تنبیه یا محرومیت آموزشی ممکن است کودک را به پنهان کردن ماجرا وادار کند.
در نهایت، کد ورود یک پیامک معمولی نیست، بلکه می‌تواند کلید دسترسی به هویت دیجیتال افراد باشد. هرچه آموزش امنیت سایبری از سطح هشدارهای پراکنده به بخشی پایدار از ارتباط میان مدرسه و خانواده تبدیل شود، احتمال موفقیت کلاهبرداران کمتر خواهد شد. حفاظت از دانش‌آموزان در فضای مجازی، مسئولیتی مشترک است که به آموزش، اطلاع‌رسانی دقیق و پاسخ‌گویی مؤثر نیاز دارد.
