مایکروویو یکی از پرکاربردترین وسایل آشپزخانه است، اما استفاده نادرست از آن می‌تواند به آتش‌سوزی، آسیب به دستگاه یا حتی انتقال مواد ناخواسته به غذا منجر شود. متخصصان ایمنی غذا هشدار می‌دهند که وسایلی مانند ظروف فلزی، پلاستیک‌های یک‌بارمصرف، کیسه‌های کاغذی قهوه‌ای، ظروف فومی و ظرف‌های کاملاً دربسته نباید بدون توجه به دستورالعمل سازنده داخل مایکروویو قرار گیرند.
به گزارش فرهنگیان پرس، مایکروویو از دهه ۱۹۷۰ میلادی به یکی از وسایل رایج آشپزخانه تبدیل شده و به دلیل سرعت بالا در گرم‌کردن غذا، بخارپز کردن برخی مواد غذایی و آماده‌سازی وعده‌های باقی‌مانده، کاربرد گسترده‌ای پیدا کرده است. با این حال، سرعت و سهولت استفاده از این دستگاه نباید باعث شود هر ظرف یا بسته‌بندی‌ای را مستقیماً داخل آن قرار دهیم.
مایکروویو با استفاده از امواج الکترومغناطیسی در محدوده امواج رادیویی، انرژی را به غذا منتقل می‌کند و این انرژی در غذا به گرما تبدیل می‌شود. سازمان غذا و داروی آمریکا تأکید می‌کند که مایکروویوهای سالم و استاندارد، در صورت استفاده مطابق دستورالعمل سازنده، ایمن هستند؛ اما نوع ظرف و نحوه استفاده از دستگاه همچنان اهمیت زیادی دارد.

فلز؛ نخستین ممنوعه مایکروویو

یکی از مهم‌ترین موادی که باید با احتیاط جدی با آن برخورد کرد، فلز است. قاشق و چنگال، فویل آلومینیومی، برخی لیوان‌های مسافرتی و ظروفی که دارای بخش‌های فلزی هستند، ممکن است در شرایط خاص باعث ایجاد جرقه در داخل دستگاه شوند.
دلیل این اتفاق به نحوه تعامل امواج مایکروویو با فلز مربوط می‌شود. امواج در سطح فلز بازتاب می‌شوند و در برخی شرایط می‌توانند باعث ایجاد تخلیه الکتریکی و جرقه شوند. این جرقه‌ها علاوه بر احتمال آسیب به دستگاه، در صورت وجود مواد قابل اشتعال می‌توانند خطر آتش‌سوزی ایجاد کنند. سازمان غذا و داروی آمریکا نیز توصیه می‌کند از ظروفی استفاده شود که مشخصاً برای مایکروویو طراحی شده‌اند و درباره استفاده از ظروف فلزی یا فویل آلومینیومی مطابق دستورالعمل دستگاه عمل شود.
حتی اگر ظرف اصلی غذا ظاهراً غیر فلزی باشد، وجود یک نوار یا لبه فلزی تزئینی روی بشقاب نیز می‌تواند مشکل‌ساز شود. بنابراین اگر درباره مناسب بودن ظرف تردید وجود دارد، مطمئن‌ترین کار انتقال غذا به ظرف شیشه‌ای یا سرامیکی مخصوص مایکروویو است.

پلاستیک یک‌بارمصرف؛ راحت اما نامناسب برای حرارت

یکی دیگر از اشتباه‌های رایج، گرم‌کردن غذا در همان ظروف یک‌بارمصرفی است که غذا در آنها خریداری یا نگهداری شده است. ظروف ماست، برخی کیسه‌های ساندویچ و بسیاری از ظروف غذاهای بیرون‌بر الزاماً برای حرارت مایکروویو طراحی نشده‌اند.
نکته مهم این است که «پلاستیک» به طور کلی مساوی با «ممنوع» نیست. برخی ظروف پلاستیکی با هدف استفاده در مایکروویو تولید می‌شوند و باید قابلیت استفاده در مایکروویو روی آنها یا بسته‌بندی‌شان مشخص شده باشد. در مقابل، استفاده از پلاستیک‌هایی که چنین مجوز یا علامتی ندارند می‌تواند در اثر گرما باعث تغییر شکل ظرف یا مهاجرت برخی مواد از ظرف به غذا شود. سازمان غذا و داروی آمریکا نیز تأکید دارد که ظروف پلاستیکی‌ای که برای استفاده در مایکروویو مشخص نشده‌اند، نباید برای گرم‌کردن غذا استفاده شوند.
گزارش‌های منتشرشده در زمینه ایمنی ظروف غذایی نیز توصیه می‌کنند برای گرم‌کردن غذا، به‌ویژه در مواردی که درباره نوع پلاستیک یا کاربرد آن اطمینان وجود ندارد، غذا به ظرف شیشه‌ای یا سرامیکی مناسب مایکروویو منتقل شود.
پوشش‌های پلاستیکی نیز باید طبق دستور سازنده مصرف شوند. اگر محصول برای استفاده در مایکروویو مناسب است، نباید به گونه‌ای روی غذا قرار گیرد که کاملاً چسبیده باشد یا مسیر خروج بخار را مسدود کند.

کیسه کاغذی قهوه‌ای و روزنامه را فراموش کنید

این تصور که هر نوع کاغذی برای مایکروویو مناسب است نیز درست نیست. برخی محصولات کاغذی که برای این کاربرد طراحی شده‌اند می‌توانند در شرایط مشخص استفاده شوند، اما کیسه‌های کاغذی قهوه‌ای و روزنامه انتخاب مناسبی برای گرم‌کردن غذا در مایکروویو نیستند.
وجود مواد بازیافتی، جوهر، چسب یا ناخالصی‌های مختلف در برخی محصولات کاغذی می‌تواند در حرارت بالا مشکل‌ساز شود. از سوی دیگر، کاغذ یک ماده قابل اشتعال است و در صورت ایجاد حرارت بیش از حد یا تماس نامناسب با بخش‌های داغ دستگاه، احتمال آتش‌گرفتن آن وجود دارد.
به همین دلیل، اگر قرار است غذای بیرون‌بر دوباره گرم شود، بهتر است بسته‌بندی کاغذی آن کنار گذاشته و غذا به ظرف مخصوص مایکروویو منتقل شود. برای جلوگیری از پاشیدن غذا نیز می‌توان از درپوش مخصوص مایکروویو یا پوشش‌هایی استفاده کرد که برای این کار طراحی شده‌اند.

یونولیت و ظروف فومی

ظروف فومی یا همان یونولیت نیز از جمله بسته‌بندی‌هایی هستند که نباید بدون بررسی قابلیت استفاده در مایکروویو، برای گرم‌کردن غذا به کار روند. حرارت می‌تواند موجب تغییر شکل این ظروف شود و در شرایط نامناسب، ترکیبات موجود در ماده بسته‌بندی ممکن است با غذا در تماس قرار گیرند.
بهترین راهکار ساده است: غذای باقی‌مانده را از ظرف فومی خارج کنید و داخل ظرف شیشه‌ای یا سرامیکی مخصوص مایکروویو قرار دهید. همین نکته درباره برخی لیوان‌های فومی نیز صدق می‌کند و نباید صرفاً به دلیل اینکه نوشیدنی قبلاً در همان لیوان سرو شده، آن را برای گرم‌کردن مجدد داخل مایکروویو گذاشت.

ظرف کاملاً دربسته؛ خطر فشار بخار

یکی از خطرهایی که ممکن است کمتر مورد توجه قرار گیرد، قرار دادن ظرف کاملاً دربسته در مایکروویو است. حتی اگر جنس ظرف برای استفاده در مایکروویو مناسب باشد، بسته‌بودن کامل آن می‌تواند مشکل ایجاد کند.
با گرم‌شدن غذا، بخار تولید می‌شود و اگر راهی برای خروج آن وجود نداشته باشد، فشار داخل ظرف افزایش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، ظرف یا درپوش آن ممکن است باز شود، محتویات داغ به بیرون پاشیده شود یا در موارد خاص ظرف آسیب ببیند.
به همین دلیل، درپوش ظروف مخصوص مایکروویو باید مطابق دستور سازنده قرار گیرد و امکان خروج بخار فراهم باشد. سازمان غذا و داروی آمریکا نیز در توصیه‌های ایمنی خود بر رعایت دستورالعمل دستگاه و استفاده صحیح از ظروف تأکید دارد.

یک نکته مهم درباره انتخاب ظرف

ایمن‌ترین تصمیم هنگام گرم‌کردن غذا، توجه به برچسب و دستورالعمل سازنده ظرف است. صرفاً شیشه‌ای یا سرامیکی بودن یک ظرف به این معنا نیست که در هر شرایطی برای مایکروویو مناسب است؛ باید مشخص باشد که ظرف برای این کاربرد طراحی شده است.
همچنین ظرف‌های آسیب‌دیده، ترک‌خورده یا ظروفی که قابلیت استفاده از آنها مشخص نیست، گزینه مناسبی برای گرم‌کردن غذا نیستند. استفاده از ظروف مخصوص مایکروویو، انتقال غذا از بسته‌بندی‌های نامطمئن و فراهم‌کردن مسیر خروج بخار، سه اقدام ساده‌ای هستند که می‌توانند احتمال حادثه را کاهش دهند.

زیر ذره بین فرهنگیان پرس

بخش قابل توجهی از خطرهای مرتبط با مایکروویو نه به خود دستگاه، بلکه به عادت‌های روزمره کاربران مربوط می‌شود. بسیاری از افراد هنگام گرم‌کردن غذای باقی‌مانده، تنها به این فکر می‌کنند که «این ظرف جا می‌شود یا نه»؛ در حالی که سؤال اصلی باید این باشد که «آیا این ظرف برای مایکروویو طراحی شده است یا خیر؟»
نکته مهم دیگر این است که نباید همه هشدارهای مربوط به پلاستیک را به یک حکم کلی تبدیل کرد. همه پلاستیک‌ها یکسان نیستند و قابلیت استفاده آنها به نوع ماده، طراحی محصول و شرایط مصرف بستگی دارد. بنابراین معیار درست، بررسی برچسب و دستور سازنده است، نه صرفاً ظاهر ظرف.
از نظر عملی، یک تغییر ساده می‌تواند بسیاری از این خطرها را کاهش دهد: غذا را از بسته‌بندی‌های بیرون‌بر، ظروف یک‌بارمصرف، کیسه‌های کاغذی و ظروف فومی خارج کنیم و آن را در ظرفی قرار دهیم که به‌طور مشخص برای مایکروویو مناسب است. برای خانواده‌ها نیز آموزش همین چند نکته ساده می‌تواند از سوختگی، آتش‌سوزی، آسیب به دستگاه و آلودگی احتمالی غذا جلوگیری کند.
در نهایت، مایکروویو وسیله‌ای ایمن و کاربردی است، اما ایمنی آن به استفاده درست وابسته است. فلزات نامناسب، ظروف یک‌بارمصرف بدون علامت مناسب، کیسه‌های کاغذی قهوه‌ای، ظروف فومی و ظرف‌های کاملاً دربسته نباید بدون بررسی و رعایت دستورالعمل داخل دستگاه قرار گیرند. چند ثانیه دقت پیش از روشن‌کردن مایکروویو، می‌تواند از یک حادثه جدی جلوگیری کند.