مدیرکل توسعه مشارکت‌های مردمی ستاد مبارزه با مواد مخدر از طراحی سامانه ملی رصد و پایش سازمان‌های مردم‌نهاد خبر داد و گفت که این بستر، مدیریت مبتنی بر داده و شفافیت فعالیت‌های اجتماعی را ممکن می‌سازد. هم‌زمان، طرح نیازسنجی آموزشی سمن‌ها برای تدوین برنامه پنج‌ساله توانمندسازی آن‌ها در حال اجراست.
به گزارش فرهنگیان پرس، علیرضا برازی، مدیرکل توسعه مشارکت‌های مردمی ستاد مبارزه با مواد مخدر، از طراحی سامانه ملی رصد و پایش سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها) خبر داد. او با اشاره به اینکه این سامانه امکان مدیریت فعالیت‌ها بر پایه داده، شفافیت و ارزیابی مستمر را فراهم می‌کند، گفت: «این سامانه کمک خواهد کرد تصمیم‌گیری‌ها مبتنی بر شواهد انجام شود و منابع به سمت برنامه‌هایی هدایت شوند که بیشترین اثربخشی اجتماعی را دارند.» برازی تأکید کرد که کار در حوزه سمن‌ها نیازمند اطلاعات دقیق است و تا زمانی که بانک اطلاعاتی درستی وجود نداشته باشد، نمی‌توان به درستی تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی کرد .
برازی از اجرای طرح نیازسنجی آموزشی سمن‌ها نیز خبر داد و افزود: «این طرح با هدف تدوین برنامه پنج‌ساله ارتقای توانمندی تخصصی و مدیریتی سازمان‌های مردم‌نهاد در سراسر کشور در حال اجراست و نیازهای آموزشی آن‌ها را در سه سطح دانش، نگرش و رفتار مورد بررسی قرار می‌دهد.» به گفته او، این برنامه‌ها با توجه به زیست‌بوم هر استان طراحی می‌شوند و نمی‌توان نسخه واحدی را برای همه مناطق پیچید .
در بخش دیگری از این گفت‌وگو، برازی به نقش خیرین در حوزه مبارزه با مواد مخدر اشاره کرد و گفت: «مجمع ملی خیرین یاریگران زندگی و مجامع متناظر استانی آن از سال ۱۴۰۲ شکل گرفته‌اند و امروز به یکی از ظرفیت‌های مهم مشارکت اجتماعی در کشور تبدیل شده‌اند.» او با قدردانی از تلاش‌های انجام‌شده برای شکل‌گیری این مجموعه خاطرنشان کرد: «همکاران ما در سال‌های گذشته برای راه‌اندازی این مجمع زحمات فراوانی کشیده‌اند. این مجمع همانند نوزادی بود که برای نخستین بار متولد شد و با تلاش و پیگیری مستمر رشد کرد و امروز به مرحله‌ای رسیده است که می‌تواند نقش مؤثری در حمایت‌های اجتماعی و مردمی ایفا کند.»
بر اساس گزارش‌های موجود، مجمع خیرین یاریگران زندگی که با شعار «هر کمپ یک کارگاه اشتغالزایی» فعالیت می‌کند، هم‌اکنون بیش از یک هزار و ۶۰۰ خیر را در سراسر کشور سازماندهی کرده است . همچنین در راستای اشتغالزایی برای معتادان بهبودیافته، طی یک سال گذشته حدود ۳ هزار شغل ایجاد شده است . برازی با اشاره به رشد کمی این مجمع افزود: «در سال ۱۴۰۴ تعداد مجامع استانی دارای مجوز از حدود ۴ یا ۵ استان به ۱۶ استان افزایش یافت و بخش عمده‌ای از این مجامع دارای حساب بانکی و سازوکارهای شفاف مالی هستند که امکان رصد دقیق حمایت‌های مالی و غیرمالی را فراهم می‌کند.» برنامه ستاد این است که شبکه خیرین نیز در کنار شبکه سمن‌ها در قالب یک نظام منسجم ساماندهی، رصد و پایش شود تا ضمن حفظ شفافیت، اثربخشی حمایت‌های مردمی نیز افزایش یابد.
پیشینه موضوع نشان می‌دهد که بحث ساماندهی و توانمندسازی سمن‌ها در حوزه مبارزه با مواد مخدر، طی دو سال گذشته با جدیت بیشتری دنبال شده است. در سال ۱۴۰۴، شاخص‌هایی همچون تقویت شبکه سمن‌ها، افزایش سرمایه اجتماعی و گسترش برنامه‌های پیشگیری به عنوان معیارهای سنجش موفقیت این سیاست مطرح شد . با این حال، همچنان چالش‌هایی مانند کمبود منابع مالی پایدار، نبود نظام جامع ارزیابی اثربخشی و ضعف در هماهنگی میان نهادهای متولی، به عنوان موانع اصلی توسعه مشارکت‌های مردمی مطرح هستند. برازی در مصاحبه‌ای با اشاره به این موضوع، نهادینه شدن مشارکت اجتماعی در نظام حکمرانی را نخستین نشانه موفقیت دانسته و تأکید کرده است که مشارکت مردم باید از یک فعالیت مقطعی خارج شده و در قالب شبکه‌های پایدار سمن‌ها شکل بگیرد .
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
در شرایطی که کشور با آسیب‌های اجتماعی پیچیده‌ای از جمله اعتیاد مواجه است و نقش سمن‌ها و خیرین در کاهش این آسیب‌ها انکارناپذیر است، طراحی سامانه ملی رصد و پایش، اقدامی مثبت اما نه کافی است. مهم‌تر از ایجاد سامانه، نحوه بهره‌برداری از آن و تبدیل داده‌های جمع‌آوری‌شده به برنامه‌های عملیاتی مؤثر است. آیا این سامانه صرفاً به یک بانک اطلاعاتی محدود می‌شود یا می‌تواند به ابزاری برای تغییر رویه‌ها و بهبود کیفیت خدمات اجتماعی تبدیل شود؟ نگرانی اصلی این است که در نظام اداری کشور، بسیاری از سامانه‌ها با وجود هزینه‌های سنگین راه‌اندازی، به دلیل فقدان اراده اجرایی، به داده‌هایی راکد تبدیل می‌شوند. همچنین با وجود رشد کمی مجامع خیرین، نیاز به توانمندسازی جدی سمن‌ها، به‌ویژه در حوزه مدیریت مالی و برنامه‌ریزی اثربخش، بیش از پیش احساس می‌شود. تحقق شعار «شفافیت و اثربخشی» نیازمند نظارت مستمر و ارزیابی دقیق عملکرد این نهادهاست تا سرمایه اجتماعی موجود، هدر نرود و به اهداف واقعی خود در بهبود جامعه دست یابد.
