به گزارش فرهنگیان پرس، تنها چند روز پس از اعلام رسمی مسئولان آموزش و پرورش مبنی بر برگزاری امتحانات پایههای هفتم تا دهم به صورت مجازی، برخی مدارس دولتی کشور رویه دیگری در پیش گرفتهاند. طبق اطلاعات بهدست آمده، تعدادی از مدارس با استناد به مصوبه شورای دبیران و شورای مدرسه، تصمیم گرفتهاند به کلی امتحانات را لغو و نمرات نوبت دوم را براساس ارزشیابی کیفی و مستمر در کارنامه ثبت کنند.
این تصمیم در قالب اطلاعیهای از سوی مدیریت برخی مدارس به اولیا و دانشآموزان ابلاغ شده است. در این اطلاعیه آمده: «نحوه ارزشیابی نوبت دوم طبق بخشنامه و مصوبه شورای دبیران و شورای مدرسه، به صورت غیرحضوری و بر اساس مستندات آموزشی انجام میشود و هیچ آزمونی برگزار نخواهد شد.»
براساس این اطلاعیه، ملاکهای ارزشیابی دانشآموزان شامل «حضور فعال و بهموقع در کلاس تا آخرین لحظه، انجام فعالیتهایی که دبیران در طول سال تحصیلی مطالبه کردهاند، حضور مؤثر در آزمونها، شرکت فعال در فرآیند پرسش و پاسخ، نداشتن غیبتهای مکرر و غیرموجه و همچنین شناخت دبیر از دانشآموز در ایام حضوری بودن کلاسها» ذکر شده است. همچنین اعلام شده که از نهم خردادماه به مدت ۱۰ روز، نمرات نوبت دوم بر اساس این شاخصها توسط دبیران در سامانه سیدا ثبت میشود.
نکته حائز اهمیت و بسیار بحثبرانگیز در این اطلاعیه، قطعی و غیرقابل اعتراض بودن نمرات اعلامی است. متن اطلاعیه صراحتاً تأکید کرده: «با توجه به اینکه نمرات بر اساس مستندات آموزشی و بدون برگزاری امتحان کتبی ثبت میشود، نمرات درجشده قطعی بوده و قابل اعتراض نخواهد بود.» این در حالی است که پیش از این، ستاد ملی مدیریت کرونا و وزارت آموزش و پرورش در بخشنامهای رسمی بر برگزاری امتحانات پایههای هفتم تا دهم به صورت مجازی تأکید داشتند.
بررسی سوابق موضوع نشان میدهد که این اولین بار نیست که بین بخشنامههای متمرکز آموزش و پرورش و تصمیمات محلی مدارس فاصله عمیقی ایجاد میشود. در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ نیز موارد متعددی از خودمختاری مدارس در تعیین شیوه ارزشیابی گزارش شده بود، اما مصوبه اخیر آموزش و پرورش در اسفندماه ۱۴۰۴ به صراحت اعلام کرده بود که امتحانات پایانی پایههای هفتم تا دهم حضوری نخواهد بود و شیوه برگزاری «صرفاً الکترونیک و از طریق سامانه آزمونیار» خواهد بود.
با این حال، در روزهای اخیر (اوایل خرداد ۱۴۰۵) موج جدیدی از مدارس دولتی به ویژه در استانهای تهران، البرز، اصفهان و خراسان رضوی، این مصوبه را نادیده گرفته و ارزشیابی مستمر بدون آزمون را جایگزین کردهاند. کارشناسان آموزشی معتقدند عمدهترین دلیل این اقدام، فرسودگی معلمان و مدارس از فرآیند دشوار طراحی سوال، برگزاری آنلاین و نگرانی از تقلب در آزمونهای مجازی است.
اما آنچه این تصمیم را خطرناک میکند، حذف حق اعتراض دانشآموز است. در نظام آموزشی ایران، اعتراض به نمره یکی از حقوق مسلم دانشآموزی محسوب میشود و هیچ مدرسه یا شورای دبیرانی نمیتواند این حق قانونی را سلب کند. ارزشیابی مستمر، علیرغم مزایای تربیتی، ذاتاً مبتنی بر قضاوت ذهنی دبیر است و امکان خطا، تبعیض یا سلیقهای عمل کردن در آن بسیار بالاست. حذف آزمون پایانی و غیرقابل اعتراض اعلام کردن نمرات، عملاً درِ اعتراض را به روی دانشآموزانی میبندد که ممکن است به دلایل موجهی چون بیماری، مشکل اینترنت، یا حتی تنشهای روانی ناشی از شرایط جنگی حاکم بر کشور (آتشبس موقت پس از جنگ تحمیلی) نتوانسته باشند در طول سال عملکرد مطلوبی داشته باشند.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
آنچه در این میان بیش از هر چیز نیاز به واکاوی دارد، نه صرفاً مغایرت این اقدام با مصوبات رسمی، بلکه بیاعتنایی به منافع و حقوق دانشآموزان است. آیا مدرسه میتواند بدون برگزاری هیچ آزمون پایانی و صرفاً با استناد به برداشت ذهنی خود از «حضور مؤثر» و «شناخت دبیر از دانشآموز»، برای سرنوشت تحصیلی یک نوجوان تصمیم یکطرفه و غیرقابل اعتراض بگیرد؟ این پرسشی است که آموزش و پرورش باید به آن پاسخ دهد. تجربه سالهای کرونا نشان داد که ارزشیابی مستمر بدون آزمون پایانی، در غیاب شفافیت و نظارت، به عاملی برای بیعدالتی آموزشی تبدیل میشود. فرهنگیان پرس از وزیر آموزش و پرورش میخواهد هرچه سریعتر با صدور بخشنامه شفاف و قاطع، مدارس را ملزم به رعایت مصوبات کشوری کند و حق اعتراض به نمره را برای تمام دانشآموزان محفوظ نگه دارد. همچنین ضروری است سامانهای برای ثبتشکایات دانشآموزان از مدارس متخلف راهاندازی شود تا دیگر شاهد تصمیمگیریهای سلیقهای و خارج از چارچوب در مدارس دولتی نباشیم.
