معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با امضای تفاهمنامهای مشترک، اجرای طرح ملی «جوانه خلاق» را برای حمایت از جوانان دارای ایدههای نوآورانه و کسبوکارهای صنایع خلاق در دستور کار قرار دادند؛ طرحی که با اختصاص ۳ هزار میلیارد ریال منابع مالی، بر توانمندسازی، تجاریسازی ایدهها و ایجاد اشتغال پایدار تمرکز دارد.
به گزارش فرهنگیان پرس، تفاهمنامه همکاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با هدف حمایت از جوانان دارای ایدههای خلاق و نوآور، توسعه کسبوکارهای صنایع خلاق و تسهیل دسترسی این گروه به منابع مالی و خدمات تخصصی به امضا رسید. این تفاهمنامه از سوی عبدالحسن بهرامی، رئیس مرکز راهبری ستادهای توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری و سید مالک حسینی، معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی امضا شده است.
بر اساس این توافق، یکی از محورهای اصلی همکاری دو دستگاه، شناسایی جوانانی است که دارای ایدهها و طرحهای خلاق و نوآور هستند و فراهم کردن مسیر دسترسی آنان به تسهیلات اشتغالزایی است. همچنین کسبوکارهای فعال در حوزه صنایع خلاق قرار است در دریافت تسهیلات تکلیفی اشتغال، در اولویت قرار گیرند.
این همکاری در شرایطی تعریف شده که سیاستهای اشتغالزایی کشور در سالهای اخیر بیش از گذشته به سمت حمایت از کسبوکارهای کوچک، مشاغل نوآورانه، شرکتهای خلاق و طرحهای دانشبنیان حرکت کرده است. در همین چارچوب، وزارت تعاون در سال ۱۴۰۵ نیز بر پایش مستمر طرحهای اشتغالزایی و سنجش میزان اثربخشی تسهیلات تأکید کرده و چهارمین دوره پایش اشتغال کشور را برای ارزیابی طرحهای ایجادشده آغاز کرده است.
تمرکز بر توانمندسازی و تجاریسازی ایدههای خلاق
یکی از بخشهای مهم تفاهمنامه جدید، تمرکز بر فاصله میان «ایده» و «کسبوکار» است. بر اساس مفاد توافق، شناسایی، توانمندسازی و حمایت مالی از جوانان دارای ایدههای خلاق و نوآور، حمایت از کارآفرینی و تجاریسازی محصولات صنایع خلاق با محوریت بخش خصوصی و تسهیل بهرهمندی کسبوکارها و مشاغل فعال در این حوزه دنبال خواهد شد.
این رویکرد اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا برخورداری از یک ایده خلاقانه بهتنهایی تضمینکننده ایجاد یک کسبوکار موفق نیست. دسترسی به مشاوره تخصصی، شناخت بازار، امکان توسعه محصول، تأمین سرمایه اولیه، بازاریابی و اتصال به شبکههای تجاری از جمله عواملی هستند که میتوانند یک ایده را به فعالیت اقتصادی پایدار تبدیل کنند.
توسعه منابع مالی کسبوکارهای خلاق و صنایع فرهنگی و نرم نیز از دیگر اهداف این همکاری عنوان شده است. در صورت اجرای دقیق این بخش، بخشی از کسبوکارهای کوچک و نوآور میتوانند علاوه بر منابع مالی، از خدمات تخصصی مورد نیاز برای توسعه فعالیت خود نیز بهرهمند شوند.
توجه به صنایع خلاق طی یک سال گذشته نیز افزایش یافته است. در سال ۱۴۰۴، رویدادهای مختلفی با هدف توسعه زیستبوم صنایع خلاق و حمایت از ایدههای نوآورانه برگزار شد و فراخوانهای حمایتی نیز برای حوزههایی مانند تولید محتوای دیجیتال، بازیهای رایانهای، پویانمایی و فناوریهای نرم منتشر شد.
در همین مسیر، در بهمن ۱۴۰۴ نیز حمایت از طرحهای شاخص جشنواره صنایع خلاق تا سقف ۲۰ میلیارد تومان اعلام شد؛ حمایتی که هدف آن تجاریسازی ایدهها، توسعه کسبوکارهای خلاق و ایجاد اشتغال پایدار عنوان شده بود.
۳ هزار میلیارد ریال برای طرح «جوانه خلاق»
مطابق مفاد تفاهمنامه، مجموع منابع مالی پیشبینیشده برای اجرای طرح ملی «جوانه خلاق» ۳ هزار میلیارد ریال تعیین شده است. از این میزان، معاونت توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی متعهد شده است یک هزار و ۵۰۰ میلیارد ریال از منابع در اختیار خود را به طرحهای منتخب اختصاص دهد.
یک هزار و ۵۰۰ میلیارد ریال دیگر نیز از سوی مرکز راهبری ستادهای توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری و از محل منابع در اختیار و تفاهمنامههای منعقدشده برای اعطای تسهیلات به طرحهای منتخب تأمین خواهد شد.
بر این اساس، منابع دو دستگاه قرار است در مسیر حمایت از طرحهایی قرار گیرد که پس از بررسی و انتخاب، ظرفیت لازم برای فعالیت اقتصادی و ایجاد اشتغال را داشته باشند. همین موضوع، نحوه ارزیابی طرحها را به یکی از مهمترین مراحل اجرای «جوانه خلاق» تبدیل میکند.
تجربه سیاستهای تسهیلاتی اشتغال نشان داده است که صرف اختصاص منابع مالی نمیتواند بهتنهایی تضمینکننده اشتغال پایدار باشد. وزارت تعاون در چهارمین دوره طرح پایش اشتغال کشور نیز بر ضرورت بررسی استمرار فعالیت طرحها، میزان اشتغال ایجادشده و اثربخشی تسهیلات تأکید کرده است.
از سوی دیگر، در حوزه تسهیلات اشتغال شرکتهای دانشبنیان، فناور و خلاق نیز طی سال ۱۴۰۴ ضوابط مشخصی برای پرداخت تسهیلات اعلام شد و بر ایجاد اشتغال واقعی بهعنوان یکی از شروط پرداخت تأکید شده است.
طرح «جوانه خلاق» میتواند در صورت برخورداری از سازوکار شفاف انتخاب و نظارت، بخشی از این خلأ را پوشش دهد؛ بهویژه اگر حمایتها صرفاً به پرداخت تسهیلات محدود نشود و خدمات مشاورهای، آموزش کسبوکار، بازاریابی، شبکهسازی و اتصال به سرمایهگذاران نیز در کنار منابع مالی ارائه شود.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
نقطه قوت اصلی طرح «جوانه خلاق» را باید در تلاش برای اتصال سه حلقه ایده، سرمایه و بازار جستوجو کرد. بسیاری از ایدههای خلاقانه در مرحله ابتدایی به دلیل نداشتن سرمایه یا دسترسی نداشتن به بازار متوقف میشوند؛ اما در مقابل، پرداخت تسهیلات بدون ارزیابی دقیق بازار نیز میتواند منابع عمومی را به طرحهایی هدایت کند که توان ادامه فعالیت ندارند.
از این رو، موفقیت طرح بیش از رقم ۳ هزار میلیارد ریالی به شیوه انتخاب طرحها و نظارت بر عملکرد آنها وابسته است. لازم است معیارهای انتخاب بهصورت شفاف اعلام شود، میزان اشتغال ایجادشده قابل سنجش باشد و سرنوشت منابع پس از پرداخت نیز مورد پایش قرار گیرد. در غیر این صورت، ممکن است حمایت مالی به جای تبدیل شدن به اشتغال پایدار، صرفاً به افزایش تعداد دریافتکنندگان تسهیلات منجر شود.
موضوع دیگری که اهمیت دارد، تعریف دقیق «صنایع خلاق» است. در سال ۱۴۰۴ نیز سید مالک حسینی درباره ضرورت تعریف دقیق این حوزه و جلوگیری از توزیع رانتی حمایتها هشدار داده و تأکید کرده بود که معیارهای دریافت حمایتهای ترجیحی باید روشن باشد.
بنابراین، «جوانه خلاق» زمانی میتواند به یک سیاست اشتغالزای مؤثر تبدیل شود که منابع آن به ایدههایی اختصاص یابد که علاوه بر خلاقیت، امکان تولید، فروش، توسعه بازار و ایجاد اشتغال واقعی داشته باشند. در چنین شرایطی، حمایت از جوانان خلاق میتواند از یک برنامه تسهیلاتی کوتاهمدت فراتر رفته و به ایجاد کسبوکارهای ماندگار در اقتصاد خلاق کشور کمک کند.
