رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک با تأکید بر نقش تعیینکننده دوره پیشدبستانی در مسیر آموزشی کودکان، از ارزیابی حرفهای بستههای تربیت و یادگیری خبر داد و گفت هیچ محتوایی جز بستههای تأییدشده نباید در کودکستانها و مراکز پیشدبستانی مورد استفاده قرار گیرد؛ رویکردی که قرار است کیفیت محتوای آموزشی و اعتماد خانوادهها به نظام تعلیم و تربیت را افزایش دهد.
به گزارش فرهنگیان پرس، حمیدرضا شیخالاسلام، معاون وزیر آموزش و پرورش و رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک، در نشست با ناشران بستههای تربیت و یادگیری تأییدشده تابستان ۱۴۰۵، بر اهمیت کیفیت محتوای آموزشی در دوره پیشدبستانی تأکید کرد و این دوره را یکی از پایههای مهم شکلگیری نگرش کودک نسبت به مسیر آموزشی دانست.
شیخالاسلام با اشاره به ارتباط مستقیم کیفیت آموزش و شاخصهای توسعه کشور اظهار کرد: «اگر کشور در حوزه آموزش و پرورش عملکرد مطلوبی داشته باشد، شاخصهای دیگر توسعه مانند سرانه درآمد و امید به زندگی نیز افزایش پیدا خواهند کرد.»
این نگاه، دوره پیشدبستانی را از یک مرحله مقدماتی پیش از مدرسه فراتر میبرد و آن را به بخشی اثرگذار از سیاستگذاری آموزشی کشور تبدیل میکند. در این دوره، کودک علاوه بر کسب برخی مهارتهای اولیه، با محیط آموزشی، تعامل اجتماعی، یادگیری، مربی و فرآیندهای تربیتی آشنا میشود و کیفیت این تجربه میتواند بر نگاه او به مراحل بعدی آموزش اثرگذار باشد.
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک، محتوا را «خوراک تربیتی و یادگیری» دوره پیشدبستانی توصیف کرد و گفت سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک نسبت به کیفیت این محتوا حساسیت بالایی دارد. به گفته او، مسیر ارزیابی بستههای دریافتشده بهصورت حرفهای طراحی شده تا در نهایت، بستههای باکیفیت انتخاب و زمینه ارتقای سطح تربیتی این دوره فراهم شود.
تأکید بر ارزیابی محتوای پیشدبستانی موضوع تازهای نیست و طی سالهای اخیر تلاشهایی برای ایجاد چارچوب مشخص در تولید و اعتبارسنجی منابع این دوره انجام شده است. پیشتر نیز استانداردهای ارزیابی منابع تربیتی و یادگیری دوره پیش از دبستان با توجه به اهمیت محتوای مناسب برای کودکان تدوین شده بود و بر تولید بستههایی متناسب با رشد همهجانبه کودک تأکید شده است.
ساماندهی محتوای کودکستانها
در سال ۱۴۰۴ نیز سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک بر ضرورت کنترل محتوای مورد استفاده در کودکستانها تأکید کرده بود. در همین چارچوب اعلام شد که استفاده از محتواهایی خارج از بستههای تربیت و یادگیری مورد تأیید سازمان نباید در کودکستانها انجام شود.
این سیاست در سال ۱۴۰۵ با جدیت بیشتری دنبال شده است. در تیرماه امسال نیز سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک فراخوان ملی تولید بستههای تربیت و یادگیری را دنبال کرد و برای آثار ارسالی، قالبهایی مانند کتاب کودک، راهنمای مربی و راهنمای والدین در نظر گرفته شد. در همان فراخوان بر نقش محتوای باکیفیت در شکلدهی افق فکری و تربیتی کودکان تأکید شده بود.
همچنین در مردادماه ۱۴۰۵ اعلام شد بررسی و داوری بستههای آموزشی، تربیتی و یادگیری با استفاده از استادان و داوران متخصص در حال انجام است و بستههای مورد تأیید برای معرفی در ۳۲ استان آماده میشوند.
در همین مسیر، ساختار استانی سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک نیز به عنوان یکی از ابزارهای نظارت بر کیفیت کودکستانها مورد توجه قرار گرفته است. پیشتر رئیس این سازمان اعلام کرده بود ایجاد ساختار متناظر استانی میتواند زمینه نظارت بیشتر بر عملکرد مراکز و افزایش پوشش دوره پیشدبستانی را فراهم کند.
شیخالاسلام در نشست اخیر نیز با اشاره به همین ساختار نظارتی گفت برای سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک، ساختار استانی ایجاد شده تا رئیس اداره مربوطه زیر نظر مستقیم مدیرکل آموزش و پرورش استان فعالیت کند. به گفته وی، نزدیک به هزار نیرو در مناطق و نواحی کشور حضور دارند تا با نظارت دقیق، شرایطی فراهم شود که در کودکستانها و مراکز پیشدبستانی تنها از بستههای تربیت و یادگیری تأییدشده استفاده شود.
این شبکه نظارتی در صورت اجرای دقیق میتواند یکی از حلقههای مهم ساماندهی آموزش پیشدبستانی باشد؛ زیرا صرف تأیید یک بسته آموزشی برای تضمین کیفیت کافی نیست و باید نحوه اجرای آن در مراکز مختلف، میزان انطباق محتوای ارائهشده با اهداف تربیتی و کیفیت عملکرد مربیان نیز مورد پایش قرار گیرد.
پیشدبستانی؛ حلقهای مهم برای اعتماد خانوادهها
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک همچنین با اشاره به اهمیت این دوره گفت وزیر آموزش و پرورش اعتقاد جدی به اهمیت دوره پیشدبستانی دارد و این دوره را زیربنای نظام آموزشی کشور دانست.
از سوی دیگر، افزایش پوشش پیش دبستانی نیز طی یک سال گذشته به عنوان یکی از محورهای کاری سازمان مطرح بوده است. در اردیبهشت ۱۴۰۵ اعلام شد نرخ پوشش دوره پیشدبستانی به نزدیک ۷۳ درصد رسیده و برنامههایی برای افزایش این میزان در حال اجراست.
افزایش پوشش، اگرچه یک شاخص مهم است، اما به همان اندازه باید کیفیت حضور کودک در این دوره مورد توجه قرار گیرد. گسترش دسترسی بدون تضمین محتوای مناسب، مربی توانمند، محیط استاندارد و نظارت مستمر نمیتواند به تنهایی به نتیجه مطلوب منجر شود. از این منظر، تأکید سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک بر انتخاب و معرفی بستههای تأییدشده را باید در کنار مسئله کیفیت اجرای برنامه تربیتی ارزیابی کرد.
شیخالاسلام با تأکید بر اینکه در حوزه محتوا «رقابت» مسئله اصلی نیست و کیفیت اهمیت بیشتری دارد، اظهار داشت: «اگر کیفیت بستههای تربیت و یادگیری بالا باشد، قطعاً منجر به افزایش سطح اعتماد عمومی به نظام تعلیم و تربیت کشور خواهد شد و در آینده کشور از موفقیتهای این دوره منتفع خواهد شد.»
این رویکرد بهویژه برای خانوادهها اهمیت دارد؛ چراکه والدین باید بدانند محتوایی که در نخستین تجربه آموزشی رسمی فرزندشان ارائه میشود، از چه معیارهایی عبور کرده و چه نهادی کیفیت آن را بررسی کرده است. شفافیت در معرفی بستههای تأییدشده، معیارهای ارزیابی و نتایج پایش میتواند اعتماد عمومی را بیش از صرف اعلام فهرست منابع افزایش دهد.
زیر ذرهبین فرهنگیان پرس
مسئله اصلی در سیاست جدید محتوای پیشدبستانی، تنها جلوگیری از استفاده از منابع غیرتأییدشده نیست؛ پرسش مهمتر این است که تأیید شدن یک بسته دقیقاً چه تضمینی برای کیفیت تجربه تربیتی کودک ایجاد میکند؟ کیفیت واقعی زمانی مشخص میشود که محتوای مناسب در کنار مربی توانمند، فضای تربیتی استاندارد، مشارکت خانواده و نظارت مستمر قرار گیرد.
آموزش و پرورش باید در کنار اعلام فهرست بستههای تأییدشده، معیارهای ارزیابی را نیز برای خانوادهها و مربیان شفاف کند و گزارشهای دورهای از نحوه اجرای این بستهها در مناطق مختلف ارائه دهد. همچنین نباید تفاوت امکانات میان کودکستانهای مناطق برخوردار و کمبرخوردار باعث شود یک محتوای استاندارد در دو محیط، تجربههای آموزشی کاملاً متفاوتی برای کودکان ایجاد کند. اگر قرار است پیشدبستانی واقعاً زیربنای نظام آموزشی باشد، سیاستگذار باید کیفیت را از مرحله تولید محتوا تا مرحله اجرا و ارزیابی نتیجه، به صورت زنجیرهای دنبال کند؛ زیرا اعتماد خانوادهها نه با تأیید یک بسته، بلکه با مشاهده آثار واقعی کیفیت در رشد و یادگیری کودکان شکل خواهد گرفت.
