فرهنگیان پرس؛ مهدیه سادات شاهمرادی: سال گذشته عیسی کلانتری، رئیس سازمان محیط‌زیست کشور، در اولین روزهای کاری خود موضوعی را مطرح کرد که باعث نگرانی متولیان سلامت کشور شد. او در مصاحبه تلویزیونی خود اعلام کرد که مشکلی با محصولات تراریخته ندارد؛ محصولاتی که چند سالی است دغدغه پژوهشگران حوزه محیط‌زیست و سلامت شده است. در پی این مصاحبه، یک بار دیگر بر موضوع ممانعت استفاده از این محصولات در محافل علمی و رسانه‌ها تاکید شد تا جایی که وزیر کشاورزی در هفته جاری و در گفت‌وگویی عنوان کرد: «ما محصولی که تراریخته باشد، در کشور تولید نمی‌کنیم، اما بخشی از محصولات تراریخته مانند سویا و ذرت و کمابیش برخی دیگر از محصولاتی که وارد می‌شوند، تراریخته هستند.»
محمود حجتی مانند گذشته نتوانست با صراحت از ممنوعیت قطعی ورود تراریخته‌ها به کشور دفاع کند و گفت: «مکانیسم‌هایی از مقررات بین‌المللی و فرآیندهای قوانین داخلی برای واردات این محصولات طی می‌شود تا از لحاظ سبک، مشخصات فنی و گواهینامه‌های لازم، چک شود. در عین حال طبق قوانین موضوعی مملکتی این محصولات مراحل خود را طی می‌کند و سپس برای مصرف در بازار عرضه می‌شود.»
چاره‌ای جز تولید یا واردات تراریخته‌ها نیست
وزیر کشاورزی در حالی این سخنان را مطرح کرد که طبق مصوبه مجلس، واردات و تولید محصولات تراریخته منع شده و تنها تحقیق در این حوزه مجاز اعلام شده است، موضوعی که این روزها کلانتری رئیس جدید سازمان حفاظت از محیط‌زیست و قره‌یاضی نماینده وی به‌شدت خواستار تغییر آن هستند و عنوان می‌کنند که استفاده از محصولات تراریخته مشکلی ندارد.
استدلال بهزاد قره‌یاضی، نماینده سازمان حفاظت محیط‌زیست برای حمایت از تولید محصولات تراریخته در کشور این است که «تراریخته‌ها اول آنکه مفید هستند و دوم اینکه اجتناب‌ناپذیرند. به‌طور مثال در حال حاضر سویای غیرتراریخته در جهان وجود ندارد، بیش از نیمی از ذرت جهانی تراریخته است. ذرت و سویا که ما بیش از 90 درصد آن را وارد می‌کنیم درواقع تبدیل می‌شود به روغن نباتی، مرغ، تخم‌مرغ، شیر، گوشت قرمز، ماهی و این‌گونه اقلام استراتژی که اگر اینها را خودمان تولید نکنیم باید وارد کنیم که در حال حاضر هم وارد می‌کنیم.»
او که اکنون از سوی مخالفان واردات و تولید محصولات تراریخته متهم به انتفاع مالی از واردات و تولید تراریخته‌ها در کشور است، می‌گوید: «باید پرسید چرا بیست سال است که واردات این اقلام صورت می‌گیرد اما دو سال است که بحث تولید این محصولات مطرح شده است و با تراریخته‌ها مخالفت می‌شود؟»
قره‌یاضی معتقد است اگر امروز کسانی به ترس از مصرف فرآورده‌های تراریخته دامن می‌زنند اهداف سیاسی را دنبال می‌کنند.
مساله اقتصادی است، نه سیاسی!
یکی از مخالفان سخنان قره‌یاضی، آزاد عمرانی، عضو هیات‌رئیسه انجمن ارگانیک کشور است. به عقیده او سود اعجاب‌آور و کلانی پشت پرده واردات یا تولید این محصولات نهفته است. او در پاسخ به نظرات نماینده سازمان محیط‌زیست می‌گوید: «هر کمپانی در مورد تراریخته صحبت می‌کند اما براساس آمار کشاورزی آمریکا و اروپا، مصرف آفت‌کش‌ها در این محصولات تا 12 درصد افزایش یافته که هم محصول و هم محیط‌زیست را آلوده کرده‌اند، محصولات تراریخته باعث مصرف علف‌کش می‌شوند که به نظر می‌رسد اهداف تجاری پشت کار است، در مورد برنج، تراریخته ریشه در موسسه راکفلر آمریکا و پنبه دارد، لذا ما خروجی بالایی در محصولات تراریخته نداریم و اهداف تجاری پشت آن است، مگس‌های سفید تهران نیز ماحصل همین امر است زیرا موجوداتی ایجاد شده که نسبت به آفت‌کش‌ها مقاوم شده است.»
سود سالانه یک میلیارد دلاری در جیب سوداگران
به گفته عمرانی، وقتی عده‌ای از واردکنندگان، محصول تراریخته را وارد می‌کنند و دولت بر اجرای قوانین برچسب‌گذاری نظارت نمی‌کند، عملا تراریخته‌ها را به قیمت محصول غیرتراریخته می‌فروشند.
این مابه‌التفاوت قیمت تراریخته و غیرتراریخته عملا نادیده گرفتن و تضییع حقوق مصرف‌کننده است، زیرا محصولات تراریخته در بازارهای جهانی 10 تا 30 درصد ارزان‌تر فروخته می‌شود و عدم برچسب‌گذاری و فروش آنها به قیمت محصولات طبیعی، نوعی گران‌فروشی بوده و در حق مصرف‌کننده اجحاف می‌شود. حال اگر مخاطرات سلامتی و زیست‌محیطی این محصولات را هم به ملاحظات اقتصادی تراریخته‌ها بیفزاییم، به این نتیجه می‌رسیم که آگاهی از ماهیت یک محصول غذایی یک حق شهروندی است که متاسفانه نادیده گرفته می‌شود.
براساس گفته‌های این پژوهشگر، اگر واردات پنج میلیارد دلاری تراریخته‌ها در سال صحیح باشد، این ارزش افزوده ناشی از تضییع حقوق مصرف‌کننده بالغ بر یک میلیارد دلار خواهد بود.
ممنوعیت قانونی واردات تراریخته
«در بند چ ماده 31 بخش 7 در برنامه ششم توسعه کشور، به صراحت قید شده است که واردات و تولید محصولات تراریخته ممنوع است، مگر اینکه مجوزهای لازم برای آن کسب شده باشد و با انجام آزمایش‌های معتبر مخاطرات این محصولات به مصرف‌کننده اطلاع‌رسانی شود. برای اجرای این قانون باید آیین‌نامه‌های اجرایی تدوین شود که حق شهروندان در برخورداری از غذای سالم و محیط‌زیست پایدار را تضمین کند. متناسب با آن الزاماتی هم وجود داشته باشد تا واردکنندگان خوراک دام یا روغن‌های نباتی به سمت واردات محصولات غیرتراریخته در بازارهای جهانی هدایت شوند و با اتخاذ سیاست‌های گمرکی و نظارتی، واردات محصولات طبیعی و ارگانیک در اولویت قرار گیرد.»
ارگانیک یا تراریخته بخوریم
سود جنون‌آمیز 80 برابری
آزاد عمرانی با طرح سوالاتی، از بی‌تدبیری مراجع ذی‌صلاح برای پیشگیری از خطرات ناشی از مصرف تراریخته‌ها پرده برمی‌دارد و می‌گوید: «با توجه به اهمیت تغذیه سالم در پیشگیری از بیماری‌ها این سوال پیش می‌آید که چرا در کشور ما محصولات تراریخته بدون برچسب‌گذاری و با قیمت معادل محصولات طبیعی وارد سفره‌ها می‌شود. چرا در حالی که مدیران دولتی اعلام می‌کنند بیش از 90درصد دانه‌های روغنی وارداتی تراریخته است، چنین نسبتی را در فروشگاه‌ها و برچسب روغن‌های خوراکی نمی‌بینیم؟ چرا دولت برای تولید محصولات غیرتراریخته و ارگانیک برنامه حمایتی ندارد؟»
او تاکید می‌کند که دولت برای صیانت از سلامت مصرف‌کنندگان بنا بر وظیفه قانونی که در برنامه ششم توسعه تعیین کرده است، باید پاسخگو باشد و زمانی می‌توان سلامت تراریخته‌ها را تایید کرد که مطابق تبصره بند چ ماده 31 بخش 7 در برنامه ششم توسعه کشور، آزمایش‌های معتبر انجام و آگاهی‌رسانی شود.
همه این سوالات در حالی مطرح است که برخی مخالفان تولید و فروش بذرهای دستکاری شده ژنتیکی سودی حدود 80 برابر را برای سرمایه‌گذاران آن تخمین می‌زنند و معتقدند این افراد درباره مزایای کشت بذرهای تراریخته و کمبود منابع غذایی و نیاز جامعه به تولید بیشتر از طریق محصولات تغییریافته اغراق می‌کنند ولی هیچ وقت درمورد خطرات و جنون تجاری که پشت این محصولات قرار دارد حرفی نمی‌زنند.
اعتراض جهانی به فاجعه قتل‌عام عمومی
چندین سال است که در کشورهای مختلف، واردات و تولید محصولات تراریخته ممنوع شده است اما با این حال در سال 2013 گزارشی در هند منتشر شد که جامعه جهانی را در حیرت فرو برد. ماجرا از این قرار بود که در یکی از مناطق کشت پنبه دستکاری شده ژنتیکی در هندوستان، گزارشی توسط دولت محلی منتشر شد که 1800 گونه جانوری مختلف به‌طور غیر عادی از بین رفته‌است. پس از کالبد‌شکافی مشاهده شد که دستگاه گوارش و معده این جانوران به‌طور کامل تخریب شده بود. همین اتفاق کافی بود که در همان سال لایحه‌ای به دادگاه عالی هند ارائه شود و از این رخداد به عنوان «فاجعه قتل عام عمومی» یاد شود.
با این حال هنوز هم مدافعان کشت محصولات تراریخته حاضر نیستند به خطرات این محصولات اذعان کنند زیرا هرگز نمی‌خواهند این سود کلان اقتصادی را از دست بدهند. آنها می‌خواهند مانند یک ابرقدرت خوراک و پوشاک ملت‌ها را تحت سیطره خود دربیاورند. حالا که موج مخالفت جهانی گسترده و فراگیر شده مخالفان را به عقب‌ماندگی و دانش‌ستیزی معرفی می‌کنند.
چه کسانی سود می‌برند؟
هرچند در حال حاضر، دلالان و واردکنندگان این محصولات، سود سرشار و اعجاب‌آوری از واردات محصول و کشت بذرهای وارداتی می‌کنند اما درنهایت سود واقعی از آن چند شرکت انحصاری است. به نظر می‌رسد باز هم پشت این معاملات پرسود، دست‌های آمریکایی‌ها در کار است. یکی از اصلی‌ترین شرکت‌های انحصاری و محدود تولیدات تراریخته‌ای کمپانی بیوتکنولوژی مونسانتو در آمریکا است. با آنکه دو سه سالی است که ایران نیز شروع به تولید محصولات تراریخته از جمله برنج کرده است اما عمرانی می‌گوید باز هم ما در خدمت اهداف آمریکا و سودآوری برای این کشور حرکت می‌کنیم. او می‌گوید: «برنجی که تراریخته شده حمایت مالی آن با بنیاد راک فلر است که در سال 84 آزمایشی انجام شد، در حالی که در سال 83 این برنج رهاسازی شده است و صدها کشاورز ایرانی آن را تولید کرده‌اند و در حال حاضر نیز به تولید آن مشغول هستند. درحالی که انحصار اصلی این محصولات در اختیار کمپانی اصلی آن است بنابراین وقتی محصولی مجوز رهاسازی نگرفته است نباید تولید شود. درسال 83 تا 85 اعلام شده است که ایران یک کشور تراریخته است. در سال 85 یک میلیون و 300 هزار هکتار زیر کشت تراریخته رفته است. آنهایی که دم از تولید ملی می‌زنند منافع آمریکایی‌ها را تامین می‌کنند. بنده محصولات ارگانیک وارد می‌کنم.»
آمار ضد و نقیض تراریخته‌ها در ایران
آمار ضدونقیضی درباره تولید محصولات تراریخته در ایران وجود دارد. به ادعای برخی افراد، در سال‌های83، 84 و 85 تولیداتی از این محصولات در ایران داشته‌ایم و تحقیقی هم انجام شد و پژوهشگرانی ادعا کردند که 47درصد از برنج‌های موجود در بازار (ایرانی و خارجی) تراریخته بوده‌اند. با این‌حال وزارت کشاورزی اعلام می‌کند که تا به حال هیچ مجوزی برای تولید محصولات دستکاری شده ژنتیکی داده نشده است. اما گزارش‌هایی وجود دارد که بدون رعایت اصول آزمایش‌های میدانی، بذر محصولات دستکاری شده در ایران کشت می‌شود که بذر همین محصولات می‌تواند به‌وسیله حشرات و پرندگان به نقاط دیگر منتقل شود و بدون اینکه اطلاع داشته باشیم، کشورمان را دربر بگیرد. این است که اظهارنظرات ضدونقیض درباره این محصولات نگرانی‌ها را بیشتر می‌کند. به نظر می رسد باید یک تیم متشکل از چند وزارتخانه و با یک رویکرد محرمانه این مسائل را بررسی کرده و به یک جمع‌بندی و تصمیم درست و قاطع برسند تا خیال مردم از بابت این قضیه راحت شود.
چه باید کرد؟
چه موافقان محصولات تراریخته یافته‌های علمی مخالفان را بپذیرند یا خیر، اما نباید این حقیقت تلخ را از نظر دور داشت که در سال‌های اخیر میزان گسترش بیماری‌های گوناگون و از جمله سرطان به طرز چشمگیری افزایش یافته است. حتی اگر بپذیریم بخشی از این بیماری‌ها ناشی از تغییرات آب و هوا، امواج، آب آلوده و تغییر در سبک زندگی است اما نمی‌توانیم منکر تاثیرات مستقیم و مخرب محصولات غذایی باشیم که طی سال‌های اخیر تغییرات ژنتیکی و ساختاری داشته‌اند. از همین رو بر مسئولان واجب است تا به دور از منافع مالی شخصی و دعواهای سیاسی به این کشتار عمومی احتمالی پایان دهند.
- نویسنده : مهدیه سادات شاهمرادی
- منبع خبر : فرهنگیان پرس
