مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت از اختصاص بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان اعتبار برای اجرای برنامه تغذیه مدارس در سال تحصیلی ۱۴۰۵ خبر داد؛ برنامه‌ای که امسال از «شیر مدارس» به «غذای رایگان مدارس» تغییر نام داده و امکان توزیع اقلام غذایی متنوع در کنار شیر را فراهم می‌کند. همزمان، اجرای مکمل‌یاری، آموزش تغذیه و غربالگری اضافه‌وزن دانش‌آموزان نیز در دستور کار وزارت بهداشت قرار گرفته است.
به گزارش فرهنگیان پرس، احمد اسماعیل‌زاده، مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، در نشست خبری آغاز سال تحصیلی اعلام کرد برنامه شیر مدارس که طی دو سال گذشته یک سال به‌طور کامل و یک سال به شکل نیمه‌کامل اجرا شده، امسال با اختصاص بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان اعتبار دنبال خواهد شد؛ افزایشی که به گفته او بیش از ۲.۵ برابر سال‌های گذشته است و می‌تواند زمینه اجرای گسترده‌تر برنامه تغذیه دانش‌آموزان را فراهم کند.
اسماعیل‌زاده گفت: هر سال در ابتدا و انتهای اجرای برنامه، میزان اثربخشی، دسترسی دانش‌آموزان به شیر و رضایت آنان از کیفیت شیر توزیعی ارزیابی می‌شود و نتایج این ارزیابی‌ها در تصمیم‌گیری درباره افزایش اعتبار برنامه در سال بعد مورد استفاده قرار می‌گیرد.
افزایش اعتبار برنامه تغذیه مدارس در حالی انجام می‌شود که اجرای طرح شیر مدارس در سال گذشته با محدودیت منابع مالی و چالش‌های اجرایی مواجه بود. در سال ۱۴۰۴، اعتبار این برنامه ۶.۳ هزار میلیارد تومان اعلام شده بود و وزارت آموزش و پرورش در آن مقطع خواستار اعتبار بیشتری برای پوشش گسترده‌تر مدارس بود. اولویت نیز با دانش‌آموزان ابتدایی مدارس دولتی، به‌ویژه مناطق محروم، تعیین شده بود.
«شیر مدارس» به «غذای رایگان مدارس» تغییر کرد
مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با اشاره به تغییر عنوان برنامه گفت: امسال برنامه شیر مدارس با عنوان «برنامه غذای رایگان مدارس» اجرا می‌شود و این تغییر امکان استفاده از سایر اقلام غذایی را در کنار شیر فراهم کرده است.
به گفته اسماعیل‌زاده، اقلام غذایی مورد استفاده در این برنامه باید از نظر علمی و فنی به تأیید دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت برسد و وزارت آموزش و پرورش نیز فرآیندهای لازم برای قرارداد با شرکت‌های تأمین‌کننده را دنبال می‌کند تا این اقلام در اختیار دانش‌آموزان مدارس ابتدایی دولتی قرار گیرد.
او تأکید کرد: هدف ایده‌آل برنامه، پوشش تمام دانش‌آموزان است، اما با توجه به افزایش قیمت‌ها و محدودیت منابع، در شرایط فعلی مدارس غیردولتی در این برنامه قرار ندارند و جامعه هدف، دانش‌آموزان ابتدایی مدارس دولتی هستند.
تغییر عنوان برنامه از شیر مدارس به غذای رایگان مدارس از این جهت اهمیت دارد که سیاست تغذیه‌ای مدارس را از تمرکز صرف بر یک محصول غذایی خارج می‌کند و امکان طراحی سبد متنوع‌تری را در اختیار دستگاه‌های مسئول قرار می‌دهد. البته گسترده‌تر شدن سبد غذایی، اهمیت نظارت بر کیفیت، ارزش تغذیه‌ای و نحوه توزیع اقلام را نیز بیشتر می‌کند.
در سال تحصیلی ۱۴۰۴ نیز هدف‌گذاری برای توزیع شیر در مدارس ابتدایی دولتی و استثنایی انجام شده بود و برای این طرح حدود ۶ هزار میلیارد تومان اعتبار پیش‌بینی شده بود. همچنین هدف‌گذاری ۵۰ نوبت توزیع شیر مطرح شده بود، هرچند اجرای کامل آن به ظرفیت تولید و تأمین شیر خام وابسته اعلام شده بود.
مکمل‌یاری و غربالگری دانش‌آموزان
برنامه وزارت بهداشت برای سال تحصیلی جدید تنها به تغذیه رایگان مدارس محدود نمی‌شود. اسماعیل‌زاده از ادامه برنامه مکمل‌یاری در مدارس نیز خبر داد و گفت در مدارس دخترانه، مکمل آهن هفته‌ای یک عدد به مدت ۱۶ هفته توزیع خواهد شد و هدف از اجرای این برنامه، پیشگیری از کم‌خونی است.
او افزود: مکمل ویتامین D نیز به‌صورت ماهانه با دوز ۵۰ هزار واحد برای دانش‌آموزان دختر و پسر بالای ۱۲ سال توزیع می‌شود و اجرای این برنامه در تمام مناطق کشور ادامه خواهد داشت.
به گفته مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، شیوه تأمین مکمل‌ها نیز امسال تغییر کرده است. در سال‌های گذشته گاهی اعتبارات اختصاص‌یافته به دانشگاه‌های علوم پزشکی به دلیل مشکلات مالی در بخش‌های دیگر صرف خرید مکمل نمی‌شد و همین مسئله در برخی گروه‌های سنی کمبود ایجاد می‌کرد.
اسماعیل‌زاده گفت: امسال مکمل‌ها به‌صورت متمرکز توسط بیمه سلامت خریداری می‌شوند و به جای اختصاص اعتبار، خود مکمل‌ها در اختیار دانشگاه‌های علوم پزشکی قرار می‌گیرند تا مشکل کمبود آنها تا حد زیادی برطرف شود.
همزمان با آغاز سال تحصیلی، برنامه غربالگری اضافه‌وزن و چاقی نیز در چهار پایه اول، چهارم، هفتم و دهم اجرا خواهد شد. دانش‌آموزانی که در این غربالگری دارای اضافه‌وزن یا چاقی تشخیص داده شوند، برای پیگیری به کارشناسان تغذیه در مراکز بهداشتی ارجاع خواهند شد.
اسماعیل‌زاده با بیان اینکه اضافه‌وزن و چاقی به یکی از مسائل مهم سلامت دانش‌آموزان تبدیل شده است، گفت: حدود ۲۴ تا ۲۵ درصد کودکان مدرسه‌ای دچار اضافه‌وزن یا چاقی هستند؛ یعنی تقریباً یک نفر از هر چهار دانش‌آموز با این مشکل مواجه است.
در کنار مداخلات مستقیم، آموزش تغذیه نیز در برنامه وزارت بهداشت قرار دارد. به گفته اسماعیل‌زاده، حدود ۲ هزار کارشناس تغذیه در کشور فعالیت می‌کنند و هر کارشناس موظف است در مدارس تحت پوشش خود حداقل ماهانه یک جلسه آموزشی برای دانش‌آموزان، معلمان، مربیان یا والدین برگزار کند.
بوفه مدارس؛ حلقه‌ای که همچنان نیازمند نظارت است
یکی از چالش‌های مهم برنامه تغذیه مدارس، نظارت بر بوفه‌ها و پایگاه‌های تغذیه سالم است. مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت گفت دستورالعمل اقلام غذایی مجاز و غیرمجاز بوفه مدارس هر سال تدوین و با توجه به ورود محصولات جدید به بازار بازنگری می‌شود.
او با این حال تصریح کرد: با وجود بیش از ۲۰ سال بازنگری و ابلاغ مستمر دستورالعمل‌های تغذیه مدارس، در حوزه نظارت همچنان ضعف‌هایی وجود دارد و گاهی اقلام غذایی غیرمجاز در بوفه مدارس عرضه می‌شوند.
اسماعیل‌زاده از مدیران مدارس، دانش‌آموزان و خانواده‌ها خواست در اجرای دستورالعمل‌های تغذیه سالم همکاری کنند و گفت: نیروهای بهداشتی و تغذیه به اندازه جمعیت تحت پوشش نیستند و برای نظارت مطلوب، همکاری مدارس و خانواده‌ها ضروری است.
این مسئله نشان می‌دهد اجرای برنامه تغذیه رایگان، بدون توجه به محیط غذایی مدارس نمی‌تواند تمام اهداف سلامت دانش‌آموزان را پوشش دهد. اگر از یک سو غذای سالم در اختیار دانش‌آموز قرار گیرد اما از سوی دیگر اقلام کم‌ارزش غذایی در بوفه مدرسه عرضه شود، اثرگذاری سیاست تغذیه‌ای کاهش خواهد یافت.
تغذیه کودکان محروم و کودکستان‌ها
وزارت بهداشت همچنین برای بهبود تغذیه کودکان در کودکستان‌ها برنامه‌هایی را دنبال می‌کند. اسماعیل‌زاده گفت با قرار گرفتن کودکستان‌ها تحت پوشش آموزش و پرورش، جلساتی با سازمان تعلیم و تربیت کودک برگزار شده و برنامه‌های تغذیه‌ای متناسب با گروه سنی کودکان در حال پیگیری است.
به گفته او، در صورت تأمین اعتبار در بودجه سال آینده، اجرای وعده غذای گرم در کودکستان‌های مناطق محروم و روستایی برای پیشگیری از سوءتغذیه کودکان دنبال خواهد شد. آموزش مربیان و تدوین برنامه غذایی وعده‌های اصلی و میان‌وعده‌ها نیز از دیگر اقدامات اعلام‌شده است.
در سطحی گسترده‌تر، طرح امنیت غذایی کودکان زیر پنج سال نیز با همکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در حال اجراست. بر اساس اعلام وزارت بهداشت، امسال بیش از ۲۶۰ هزار کودک تحت پوشش این طرح قرار گرفته‌اند و اعتبار آن به بیش از ۸.۵ هزار میلیارد تومان رسیده است.
اسماعیل‌زاده گفت: با وجود افزایش پوشش و اعتبار، هنوز همه کودکان نیازمند تحت پوشش قرار نگرفته‌اند و محدودیت منابع همچنان یکی از موانع توسعه کامل این طرح است.
زیر ذره‌بین فرهنگیان پرس
افزایش اعتبار برنامه تغذیه مدارس از ۶.۳ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ به بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۵، در کنار تغییر عنوان برنامه و اضافه‌شدن اقلام غذایی، نشان‌دهنده افزایش منابع اختصاص‌یافته به تغذیه دانش‌آموزان است. با این حال، تجربه سال گذشته نشان می‌دهد فاصله میان «اختصاص اعتبار» و «اجرای کامل و منظم» باید به‌دقت مدیریت شود.
برای سنجش موفقیت این برنامه، صرف اعلام رقم بودجه کافی نیست. لازم است میزان پوشش واقعی دانش‌آموزان، تعداد دفعات توزیع، کیفیت اقلام غذایی، میزان رضایت دانش‌آموزان و خانواده‌ها و نحوه توزیع منابع در مناطق محروم به‌صورت شفاف گزارش شود. همچنین نظارت بر بوفه مدارس باید همزمان با توسعه برنامه تغذیه رایگان تقویت شود. در غیر این صورت، ممکن است یک سیاست حمایتی مهم در بخش اجرا با همان مشکلاتی مواجه شود که طی سال‌های گذشته درباره برنامه شیر مدارس مطرح بوده است.
