وزارت آموزش و پرورش با ابلاغ شیوهنامه اجرایی «زنگ مهر» برای سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶، مدارس را به اجرای برنامههای متنوع قرآنی، فرهنگی، هنری، ورزشی و اجتماعی در روزهای نخست مهر مکلف کرد؛ برنامههایی که قرار است ضمن گرامیداشت شهدا و مناسبتهای ملی و دفاع مقدس، فضای مدرسه را برای آغاز سالی متفاوت، بانشاط و هدفمند آماده کند.
به گزارش فرهنگیان پرس، شیوهنامه اجرایی آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ با عنوان «در میدان حاضر» از سوی وزارت آموزش و پرورش به ادارات کل آموزش و پرورش استانها ابلاغ شده است؛ شیوهنامهای که محور آن، ساماندهی برنامههای روزهای نخست مهر و ایجاد فضایی همراه با معنویت، نشاط و مشارکت دانشآموزان در مدارس است.
این دستورالعمل در شرایطی به استانها ابلاغ شده که آغاز سال تحصیلی برای میلیونها دانشآموز، خانواده و فرهنگی، تنها به معنای باز شدن درهای مدارس نیست، بلکه نقطه آغاز یک دوره آموزشی و تربیتی جدید است. بر همین اساس، کیفیت برنامههای روزهای نخست مهر میتواند بر شکلگیری فضای روانی مدرسه، انگیزه دانشآموزان و حتی تعامل میان خانواده و مدرسه در ادامه سال اثرگذار باشد.
بر اساس شیوهنامه جدید، برنامه «زنگ مهر» با عنوان «در میدان حاضر» و با هدف بزرگداشت امام شهید، شهدای میناب و دیگر شهدای جنگهای تحمیلی، روایت پیروزیهای ایران در جنگ رمضان، گرامیداشت هفته دفاع مقدس و روز ملی پرچم طراحی شده است. به این ترتیب، برنامه آغاز سال تحصیلی امسال علاوه بر جنبه آموزشی و تربیتی، واجد محورهای ملی، فرهنگی و هویتی نیز خواهد بود.
در متن ابلاغیه بر ضرورت استفاده از ظرفیتهای متنوع مدرسه برای ایجاد «معنویت، شادابی و نشاط» در دهه نخست مهر تأکید شده است. بر این اساس، مدارس باید متناسب با شرایط و ظرفیتهای خود، برنامههای قرآنی، فرهنگی، هنری، ورزشی، اجتماعی و سرگرمیهای مفید و هدفمند را برای دانشآموزان طراحی و اجرا کنند.
این رویکرد میتواند فرصتی برای مدارس باشد تا شروع سال تحصیلی را از یک مراسم رسمی و محدود به نواختن زنگ مهر فراتر ببرند و آن را به بستری برای مشارکت دانشآموزان تبدیل کنند. اجرای فعالیتهای گروهی، برنامههای هنری، مسابقات ورزشی، فعالیتهای اجتماعی و برنامههای فرهنگی در صورتی که با نیازهای واقعی دانشآموزان هماهنگ باشد، میتواند به تقویت حس تعلق آنان به مدرسه کمک کند.
از سوی دیگر، اجرای چنین برنامههایی بار مضاعفی را بر دوش مدیران و معلمان مدارس قرار میدهد. مدرسه برای اجرای موفق برنامههای فرهنگی و اجتماعی نیازمند نیروی انسانی کافی، امکانات مناسب، زمانبندی دقیق و حمایت ادارات آموزش و پرورش است. در صورتی که برنامههای ابلاغی بدون تأمین منابع و امکانات لازم به مدارس واگذار شود، احتمال آن وجود دارد که بخشی از اهداف پیشبینیشده صرفاً روی کاغذ باقی بماند.
تجربه مهر ۱۴۰۴ و ضرورت برنامهریزی واقعی
مرور تجربه سال تحصیلی گذشته نشان میدهد که موضوع آمادهسازی مدارس پیش از آغاز مهر، یکی از محورهای جدی آموزش و پرورش بوده است. در مهر ۱۴۰۴ نیز مسئولان آموزش و پرورش بر آمادگی مدارس، اجرای پروژه مهر و فراهم کردن شرایط مناسب برای بازگشایی مدارس تأکید داشتند. در یکی از گزارشهای منتشرشده در نخستین روزهای مهر سال گذشته نیز بر نقش مدیران و معلمان در آمادهسازی مدارس و موفقیت دانشآموزان تأکید شده بود.
همچنین در ماههای پیش از آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶، آموزش و پرورش بار دیگر بر ضرورت برنامهریزی زودهنگام برای بازگشایی مدارس تأکید کرد. در همین چارچوب، موضوع ساماندهی نیروی انسانی، آمادهسازی زیرساختهای مدارس و استمرار آموزش حضوری در دستور کار قرار گرفت.
ابلاغ شیوهنامه «زنگ مهر» را نیز باید در امتداد همین روند دید. در واقع، آمادگی برای مهر فقط به ثبتنام دانشآموزان یا تعیین کلاس و معلم محدود نمیشود؛ بلکه فضای تربیتی، نشاط دانشآموزان، آمادگی روانی خانوادهها و کیفیت تعاملات نخستین روزهای مدرسه نیز بخشی از فرآیند آمادهسازی سال تحصیلی است.
در ماههای اخیر، آموزش و پرورش همچنین فرآیند ثبتنام دانشآموزان سال تحصیلی جدید را دنبال کرده است. ثبتنام پایههای مختلف از جمله پایه اول، هفتم و دهم در بازههای زمانی مشخص انجام شده و تا پایان شهریور ادامه داشته است. این روند نشان میدهد که بازگشایی مدارس، مجموعهای از اقدامات بههمپیوسته است که از ماهها قبل آغاز میشود و به روز اول مهر ختم نمیشود.
از این منظر، برنامههای فرهنگی و اجتماعی پیشبینیشده در شیوهنامه جدید زمانی میتوانند اثرگذار باشند که با سایر اجزای فرآیند آمادهسازی مدارس هماهنگ شوند. مدرسهای که با کمبود نیروی انسانی، تراکم بالای کلاسها یا مشکلات زیرساختی مواجه است، برای اجرای برنامههای متنوع فرهنگی نیز با محدودیت روبهرو خواهد بود.
مدرسه؛ فراتر از کلاس درس
یکی از نکات قابل توجه در شیوهنامه جدید، تأکید بر برنامههای گروهی و فردی و استفاده همزمان از ظرفیتهای قرآنی، فرهنگی، هنری، ورزشی و اجتماعی است. این تنوع، در صورت اجرای درست، میتواند نگاه به مدرسه را از یک محیط صرفاً آموزشی به نهادی برای رشد اجتماعی و شخصیتی دانشآموزان نزدیکتر کند.
دانشآموز در روزهای نخست مهر بیش از آنکه صرفاً به محتوای درسی نیاز داشته باشد، به احساس امنیت، تعلق، نشاط و ارتباط با همسالان و معلمان نیاز دارد. به همین دلیل، برنامههای آغاز سال تحصیلی نباید صرفاً به مراسم رسمی و سخنرانی محدود شود. مشارکت دادن خود دانشآموزان در طراحی و اجرای بخشی از برنامهها میتواند اثربخشی این فعالیتها را افزایش دهد.
از سوی دیگر، معلمان نیز باید در اجرای این برنامهها نقش واقعی داشته باشند، نه اینکه صرفاً مجری دستورالعملهای ابلاغی باشند. واگذاری اختیار متناسب با شرایط هر مدرسه و توجه به تفاوتهای فرهنگی، اجتماعی و جغرافیایی استانها میتواند به اجرای خلاقانهتر برنامه «در میدان حاضر» کمک کند.
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
ابلاغ شیوهنامه «زنگ مهر» اقدامی قابل توجه برای ایجاد شروعی منظم و هدفمند در سال تحصیلی است، اما موفقیت آن بیش از متن ابلاغیه به نحوه اجرای آن در مدرسه وابسته خواهد بود. اگر قرار است مهر امسال برای دانشآموزان «متفاوت» باشد، باید میان شعارهای فرهنگی و واقعیتهای مدرسه فاصلهای وجود نداشته باشد. آموزش و پرورش باید همزمان با ابلاغ برنامهها، پشتیبانی اجرایی، اعتبارات لازم و اختیار کافی را نیز در اختیار مدارس قرار دهد. از سوی دیگر، مدیران مدارس باید متناسب با شرایط دانشآموزان خود برنامهریزی کنند و از تبدیل فعالیتهای فرهنگی به مراسمهای تکراری و تشریفاتی جلوگیری شود. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که پروژه مهر زمانی موفق خواهد بود که از یک برنامه اداری به یک فرآیند واقعی برای حل مسائل مدرسه تبدیل شود. بنابراین، سنجش موفقیت «زنگ مهر» نه با تعداد مراسم برگزارشده، بلکه با میزان مشارکت دانشآموزان، رضایت خانوادهها، همراهی معلمان و تأثیر آن بر فضای تربیتی مدرسه امکانپذیر است.
