به گزارش فرهنگیان پرس، رویداد ملی صنایع خلاق «مانوین» صبح سه‌شنبه ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵ در نمایشگاه بین‌المللی اصفهان با حضور حسین افشین معاون علمی رئیس‌جمهور، زهرا بهروز آذر معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده، عبدالحسن بهرامی رئیس رویداد، مهدی جمالی‌نژاد استاندار اصفهان و جمعی از فعالان زیست‌بوم صنایع خلاق از سراسر کشور آغاز به کار کرد. معاون امور زنان و خانواده در این مراسم با ایراد سخنرانی مبسوطی، به تشریح راهبرد دولت چهاردهم برای توانمندسازی اقتصادی زنان از مسیر صنایع خلاق پرداخت.
اقتصاد خلاق؛ پلی میان ریشه‌های تاریخی و آینده
بهروز آذر سخنان خود را با طرح یک پرسش کلیدی آغاز کرد: «وقتی راجع به توسعه کشور فکر می‌کنیم، یک پرسش مدام در ذهن ما شکل می‌گیرد: چطور باید بین ریشه‌های عمیق تاریخی که در کشورمان داریم و دنیایی که امروز با سرعت به سمت آینده می‌رود، پل بزنیم؟» او با تأکید بر اینکه «جواب این معما، اقتصاد خلاق و صنایع خلاق است»، اظهار کرد: «فضایی که در آن فرهنگ، مهارت، فناوری و نوآوری دست به دست هم می‌دهد تا سرمایه‌های فرهنگی ما را به اقتصادی پویا و یک ثروت اجتماعی تبدیل کند.»
معاون رئیس‌جمهور با تأکید بر رویکرد دولت چهاردهم به اقتصاد خلاق تصریح کرد: «ما اقتصاد خلاق را یک اقتصاد حاشیه‌ای در کشور نمی‌دانیم و این اقتصاد را دقیقاً روی شانه‌های خلاقیت انسان‌ها، دانش روز، طراحی و دارایی‌های فکری همه سرمایه انسانی در کشورمان می‌دانیم.» او افزود: «باورمان بر این است که اگر می‌خواهیم برای جوانان شغل ایجاد کنیم، باید کمک کنیم اقتصاد محلی و اقتصاد مبتنی بر فرهنگ جان بخشیده شود و توسعه پیدا کند.»
زنان؛ از نیروی کار ساده تا حافظان حافظه تاریخی
بهروز آذر در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر نقش محوری زنان در زنجیره اقتصاد خلاق اظهار کرد: «نمی‌توانیم در این مسیر قدم برداریم و این زنجیره را دنبال بکنیم و در قلب تمام این تار و پودها نقش زنان را نبینیم.» او با اشاره به جایگاه زنان در هنرهای سنتی و صنایع دستی گفت: «در تمام هنرهای صنعتی، سنتی، صنایع دستی، بافته‌ها و تولیدات فرهنگی، زنان صرفاً یک نیروی کار ساده نیستند؛ بلکه حافظان اصلی حافظه تاریخی، دانش بومی و خلاقیت این سرزمین هستند.»
معاون امور زنان و خانواده با تأکید بر ضرورت ارتقای جایگاه اقتصادی زنان گفت: «باورمان در دولت چهاردهم بر این است که باید تلاش کنیم جایگاه زنان را از آنچه که هست، یک پله بالا بیاوریم و کمک کنیم که آن‌ها فرصت برابری را در این زنجیره بیش از پیش داشته باشند.» او تصریح کرد: «در این مسیر تنها نباید آن‌ها را به‌عنوان تولیدکننده ببینیم و بار را بر دوش تولید بگذاریم؛ باید کنار آن‌ها باشیم تا آن‌ها را به بازارهای بزرگ ملی و بین‌المللی متصل کنیم.»
تأمین مالی؛ بزرگ‌ترین مانع ساختاری کارآفرینی زنان
بهروز آذر در ادامه به تشریح موانع ساختاری پیش روی کارآفرینی زنان پرداخت و اظهار کرد: «امروز یکی از بزرگ‌ترین موانع ساختاری که در حوزه کارآفرینی زنان وجود دارد، بحث تأمین مالی و در گام بعدی تهیه ضمانت‌ها و تأمین وثیقه برای گرفتن وام‌ها و سرمایه است.»
او با اشاره به اقدامات دولت برای رفع این مانع گفت: «با همکاری وزیر اقتصاد، سقف ضمانت‌ها را برای زنان افزایش دادیم، با همان نسبتی که شورای عالی اشتغال انجام داده بود. همچنین در معاونت زنان، برای زنانی که سرپرست خانوار هستند و در دهک‌های یک تا پنج قرار دارند و مطمئنیم که هیچ‌جور نمی‌توانند این تضامین را فراهم کنند، سقف ضمانت‌ها را افزایش دادیم.» بهروز آذر افزود: «صندوق ضمانت را نیز تقویت کردیم تا بتوانیم در این مسیر قدم برداریم.»
معاون رئیس‌جمهور در ادامه به تسهیلات تکلیفی اشتغال اشاره کرد و گفت: «سهم تسهیلات تکلیفی که برای اولویت اشتغال، به‌ویژه اشتغال زنان در نظر گرفته می‌شود، امروز با هماهنگی معاونت زنان برای ۱۱ گروه از زنان توزیع می‌شود.»
۱۱ گروه زنان؛ از خانه‌دار تا آسیب‌دیده اجتماعی
بهروز آذر با انتقاد از نگاه تک‌بعدی به جامعه زنان اظهار کرد: «ما همیشه وقتی از زنان حرف می‌زنیم، فکر می‌کنیم زنان فقط ۴۰ میلیون نفر جمعیت کشور هستند، در صورتی که همین زنان اگر بخواهیم به لحاظ جمعیت، جغرافیا، درآمد و سطح تحصیلات تقسیم کنیم، حداقل ۱۱ گروه مختلف می‌شوند: زنان خانه‌دار، زنان شاغل، زنان بازنشسته، زنان سرپرست خانوار ناشی از فوت یا طلاق، زنانی که آسیب دیده اجتماعی هستند و هر کدام قصه متفاوت خودشان را دارند.»
او با تأکید بر ظرفیت صنایع خلاق برای پاسخ به نیازهای این گروه‌های متفاوت گفت: «ویژگی مهم صنایع خلاق این است که برای هر کدام از این ۱۱ گروه راهکار دارد و مسیر و فرصت باز می‌کند.»
معاون امور زنان و خانواده در ادامه به دو چالش جدی در حوزه اشتغال زنان اشاره کرد و گفت: «اگر امروز دغدغه اشتغال زنان تحصیل‌کرده را داریم، باید توجه کنیم که با وجود اینکه امروز بیش از ۶۰ درصد متقاضیان ورود به دانشگاه را زنان تشکیل می‌دهند، اما نرخ مشارکت اقتصادی در بین دختران و زنان فارغ‌التحصیل دانشگاهی تنها ۳۵ درصد است.» او افزود: «در حوزه سایر زنان نیز نرخ مشارکت اقتصادی حدود ۱۴ درصد است. در صنایع خلاق، به‌ویژه صنایعی که ریشه در خانواده دارند مثل خوراک، غذا و پوشاک و آن چیزی که از مادران به مادران سینه‌به‌سینه منتقل شده، فرصت‌های بی‌نظیری برای این اتصال وجود دارد.»
گفت‌وگوی بی‌واسطه؛ دستاورد مانوین
بهروز آذر در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به برگزاری سومین جلسه شورای سیاست‌گذاری ملی اقتصاد خلاق به ریاست رئیس‌جمهور اظهار کرد: «برای اولین بار، رئیس‌جمهور با تدبیر آقای دکتر افشین و همکارانشان در جلسه سیاست‌گذاری شرکت کردند و صدای فعالان صنایع خلاق را بدون واسطه و مستقیم شنیدند.»
او ابراز امیدواری کرد که رویداد مانوین «مسیری باشد برای اینکه ما ابتدا نسبت به تنوع و تکثر این صنایع بیش از پیش آشنا بشیم و بتوانیم مسیر گفتگو با فعالان این عرصه را در حداکثر شکل خود داشته باشیم.» معاون رئیس‌جمهور در پایان با تأکید بر ضرورت همکاری سه‌ضلعی دولت، مردم و بخش خصوصی گفت: «با هم سه ضلع مردم، دولت و بخش خصوصی را بخوانیم، این موضوعات را شناسایی بکنیم و با هم برایش راه‌حل پیدا بکنیم. دست یاری به سمت شما دراز می‌کنم تا در این مسیر همراه ما باشید.»
زیر ذره بین فرهنگیان پرس
سخنان بهروز آذر در افتتاحیه مانوین، فراتر از یک سخنرانی حمایتی، حاوی داده‌ها و رویکردهایی است که برای جامعه زنان، به‌ویژه زنان فرهنگی و خانواده‌های معلمان، اهمیت مستقیم دارد. آمار اعلام‌شده درباره نرخ ۳۵ درصدی مشارکت اقتصادی زنان فارغ‌التحصیل دانشگاهی، در حالی که ۶۰ درصد صندلی‌های دانشگاه به زنان اختصاص دارد، تصویری از هدررفت سرمایه انسانی در کشور ترسیم می‌کند. این شکاف، نه محصول بی‌انگیزگی زنان، بلکه نتیجه موانع ساختاری است که معاون رئیس‌جمهور به یکی از آن‌ها — مسئله وثیقه و ضمانت بانکی — اشاره کرد.
نکته قابل تأمل در سخنان بهروز آذر، تأکید بر «صنایعی که ریشه در خانواده دارند» است. این عبارت، به‌طور غیرمستقیم به یکی از واقعیت‌های کمتر دیده‌شده اقتصاد ایران اشاره دارد: بسیاری از زنان در خانه‌ها، از جمله همسران معلمان و خود معلمان زن، با تولید محصولات خانگی — از خیاطی و صنایع دستی تا تولید مواد غذایی — بخشی از اقتصاد خانواده را تأمین می‌کنند، اما این فعالیت‌ها نه در آمار رسمی ثبت می‌شود، نه از حمایت بیمه‌ای و مالی برخوردار است، و نه به بازارهای بزرگ متصل می‌شود. اگر قرار است صنایع خلاق به‌عنوان یک راهبرد ملی جدی گرفته شود، باید سازوکاری برای شناسایی، ثبت و توانمندسازی این اقتصاد پنهان طراحی شود.
اما نسبت این رویکرد با نظام آموزشی، نیازمند توجه جدی‌تر است. اگر هدف، اتصال زنان به بازارهای ملی و بین‌المللی است، این اتصال بدون آموزش تخصصی و مهارت‌های پایه ممکن نیست. هنرستان‌های هنرهای زیبا، به‌ویژه هنرستان‌های دخترانه، می‌توانند به‌عنوان کانون‌های تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزه صنایع خلاق عمل کنند. اما این هنرستان‌ها با چالش‌هایی مانند کمبود معلم متخصص، فرسودگی فضاهای آموزشی و عدم تناسب رشته‌ها با نیازهای واقعی بازار مواجهند. اگر قرار است زنان از تولیدکننده صرف به کارآفرین و صادرکننده تبدیل شوند، باید از همان کلاس‌های درس، مسیر روشنی برای ورود به زیست‌بوم صنایع خلاق تعریف شود.
در نهایت، نکته‌ای که در سخنان بهروز آذر کمتر به آن پرداخته شد، نسبت میان اقتصاد خلاق و نظام آموزشی کشور است. در حالی که معاون رئیس‌جمهور از «۱۱ گروه زنان» سخن می‌گوید و صنایع خلاق را راهکاری برای همه آن‌ها می‌داند، پرسش اساسی اینجاست که آیا نظام آموزشی کشور، به‌ویژه در حوزه آموزش فنی و حرفه‌ای، آماده تربیت نیروی انسانی متناسب با این زیست‌بوم جدید است؟ تجربه جهانی نشان می‌دهد که کشورهایی که در اقتصاد خلاق موفق شده‌اند، ابتدا در تربیت نیروی انسانی متخصص سرمایه‌گذاری کرده‌اند. ایران با داشتن ظرفیت‌های فرهنگی غنی و نیروی انسانی مستعد، می‌تواند در این مسیر گام بردارد، اما بدون اتصال سیاست‌های حمایتی به نظام آموزشی، خطر تبدیل شدن «اقتصاد خلاق» به یک شعار تکراری در مراسم و نشست‌ها وجود دارد.
- نویسنده : مهدیه سادات شاهمرادی
